Anpuruk (Bruck-Leitha)

Seyahatnâme’de Anpuruk (Bruck-Leitha)

Nemsece (—) demektir. Yapıcısı Laslo Kral'dır. Bu kale önce ve sonra Nemse çasarınındır. Ancak Süleyman Han 935 [1529] tarihinde Beç gazasına giderken bu kaleyi yakıp geçmiş, Kasım Voyvoda eliyle. Ama biz paşa ile bu kale altından alay ile geçtik. Varoş içindeki insan denizini seyredip varoşun öte tarafında bir geniş yeşillik ve çiçekli yerde çadırlarımız ile konduk. Bu büyük varoş enli bir caddedir ki iki tarafı büyük saraylardır ve altları tamamen kârgir yapı dükkânlardır. Burada da yine bütün kadınlar alışveriş ederler.

Toplam 3 bin kadar tahta ve kiremit örtülü haneleri ve 8 adet manastırları vardır. Bu varoşun dört tarafı derin hendek, etrafı baştanbaşa şarampavlı metristir. Her hanenin kapılarının kemerleri üzerinde o hane sahibi ne sanata sahip ise sureti ile ve sanatının âletlerinin resimleri yazılmıştır. Ondan bilinir ki bu hanede saraç, saatçi ve bıçakçı vardır.

Anpuruk Kalesi'nin şekli: Layta Nehri kenarında bir vadide dörtgen şekilli şeddadi yapı sağlam bir kaledir. İçinde 5 manastırı altın haçlı çanlık kuleli ve iki kapılıdır, biri doğuyu ve biri batıya bakar kapılardır. Büyüklüğü tam 1.500 adımdır. 12 adet küçük tabyaları ve bin nefer kulu var. Hendeği o kadar derin değildir, içinden Layta Nehri akar. Bu nehir batı tarafta İslovin Yaylalarından gelip bu kale varoşu [50b] hendeği içinden geçip 3 saat kuzeye akıp Tuna Nehri'ne karışır.

Bu şehrin suyu ve havası gayetle güzeldir. Burada çok garip ve acayip şeyler vardır. Bir çeşit tuhaf su değirmenleri var, hem un öğütür ve hem üç çeşit un eler, garip seyirliktir ki eleğe ve kalbura insan ilişmeden un elenir. Has unu kral içindir, geri kalanı sahibinindir, kepeği değirmencilerindir. Ancak kral bu unu sahibinden akçesi ile alıp zulmetmezler.

Bu şehrin varoşundan taşra Layta Nehri aşırı Yanık fatihi Sinan Paşa bir hunka, yani bir yığın yığmış, ta Yanık Kalesi'nden bu yığma gelinceye kadar bizim Yanık Eyaleti imiş.