Arhoz (Argos)

Seyahatnâme’de Arhoz (Argos)

Yapıcısı Venedik pirinc-pirimleridir. İtalyancada ismi (---). Rumcada Arhoz (---) demektir. Türkçe'de de o isimle anılan güzel şehirdir.

Sonra (---) tarihinde Sultan Süleyman vezirlerinden Kaptan Güzelce Kasım Paşa deryadan donanma-i hümayun ile karadan derya gibi asker ile bu kale üzere er döküp aman ile fethetmiştir. Hala Süleyman Han kanunu üzere veziriazamların hassıdır ki kaymakamı hakimdir. Her sene hakime (---) yük akçe hasıl olur.

150 akçe payesiyle kazadır. Nahiyesi (---) adet köydür. Sipah kethüdayeri ve serdarı yoktur, ama muhtesibi, bacdari, haraç ağası, şehir kethüdası, kale dizdarı ve (---) adet hisar erleri vardır.

Kale zeminin şekli: Deniz kıyısından uzun bir top menzili uzak, göklere çıkmış bir yalçın tepe üzerinde havalesiz, 4 köşe şeddadi taş yapı güzel bir sur olup güney tarafa bakar bir kapısı var. İki kat sağlam demir kapılardan içeri biraz gidince bir meydandan içeri kendi iç kale kapısıdır. O da güney tarafa açık sağlam demir kapıdır.

Ondan içeri bu iç kale içinde 150 adet hanelerdir, ama çoğu boştur. Sahipleri vebadan kaçmıştır, haneleri harap, yerleri toprak olmadadır.

Bu iç kalenin batıya bakan köşesinde göklere uzanmış bir ibretlik güzel kulesi var. Tüm Anapoli Körfezi deryası, Anapoli Kalesi ve Arhoz Ovası ayak altında gözükür. Bu yüksek kule, sanki iç kale içinde bir iç kale daha olmuştur.

Kısacası, gördüğümüz kalelerde böyle bir yüksek kule meğer İstanbul'da Galata Kulesi [279a] ola. Gerçekte Galata Kulesi'ni yapan eskinin ustası bu yüksek kuleyi de yapmıştır. Tarihi Latince ile yazılmıştır. Ama bu kule Galata Kulesi gibi sade bina değildir. En tepesinde olan bedenler içinde bir kat yüksek kule var ki o da göklere uzanmış olup durur. Ancak Galata Kulesi gibi üstü kurşun örtülü külah değildir. Gerçek usta marif etini göstermek için bu kulenin tepesine bir sanatlı kargir yapı toloz kubbe etmiş ki anlatılmaz.

Eski zamanda bu kule üzerinde topları çok imiş, ama şimdi toplam 5 adet uzun şahi topları var. Kule içi 8 kat olup her katında çeşitli cebehaneler, mühimmat ve levazımat, türlü türlü zahire, darı ve kılçıklı pirinç doludur.

Bu iç kalenin doğu tarafında bitişik bir kat bölme kale duvarı daha var. Bu hisar içinde 15 adet kiremitli ev vardır.

Ve bir ufak tefek camii var. Nice ihtiyarlar "Bu cami Fatih'indir ki ilk defa bu kaleyi Fatih fethedip Anapoli'yi fethedemeyip sonra küffar bu kaleyi bile almıştır" diye anlattılar, ama bu camiin hutbesinde Süleyman Han adı okunur. Bu hisarda bu camiden başka bir şey yoktur.

Kısacası bu Arhoz Kalesi 3 kat bölme hisardır. Ve çepçevre büyüklüğü bedenleri üzere 2.100 adımdır. Ve doğu ve batı tarafları tamamen yalçın uçurum kayalar olmakla asla bir tarafında hendeği yok bir sağlam kaledir. Bu kalenin kapısı önünde,

Yukarı küçük varoş

İçinde Müslüman ve gayrımüslimlere ait 80 adet kiremit örtülü, tek katlı ve iki katlı, kargir yapı cihannüma güzel haneler vardır. Lakin o kadar mamur ve bakımlı değildir. Bunda da çarşı pazar, han ve hamam yoktur. Gayet yüksek olmakla herkes bu mahalle çıkmaya aciz olduklarından tüm halkı aşağı şehre muhtaçlardır.

Arhoz aşağı şehri

Yukarı varoştan yokuş aşağı bu varoşa kadar tam 3 bin adımdır. Bu şehir 800 adet büyük hanedir ki iki ev bir yerde değildir. Hepsi başka başka yapılmıştır. Hemen ovada herkes beğendiği yerde bağlı bahçeli ve abıhayat sulu kale gibi geniş, sağlam ve mamur haneler düzmüşler ki tamamı kiremitli ve porta saray kapılı hoş evlerdir.

Hepsi 2 adet camidir. Biri çarşı içinde kiremit kubbeli ve bir nazik kargir minareli eski tarz büyük camidir. Ve biri de Beşikler yakınında bir mamur camidir. Ve 10 adet mahalle mescitleri vardır.

Kale içinde, yukarı varoşta ve aşağı bu varoşta toplam 11 mahalledir. Bunlardan Beşikler Mahallesi, Kethüda Mahallesi (---) (---) (---) mamurdur.

Ve 1 medrese, 2 adet sıbyan mektebi ve 2 adet tekke vardır. Ve 1 adet hamam ve 1 adet tüccar ham vardır.

Ve 20 adet seyrek seyrek dükkandır ki sıralı olarak yapılmamışlardır. 500 adet abıhayat kuyuları vardır. Ve mahkeme sarayı (---) (---) (---) mamurdur.

Suyu ve havası hoştur ve bağı bahçesi cihanı tutmuştur, zira tüm Anapoli şehrinin ayanı kibarının burada bağları vardır. Kırk türlü sulu, şıralı, yemesi hoş üzümü sicilde yazılı olup üzümü beğenilir.