Ayasofya Camii (Aziz Sofya Kilisesi)

Seyahatnâme’de Ayasofya Camii (Aziz Sofya Kilisesi)

Evvela Paşa Sarayı dibinde göl [370a] kenarında Ayasofya Camii, gayet ulu camidir ki benzeri meğer Selanik'te, Karadeniz sahilinde Trabzon'da ve İstanbul'da Küçük Ayasofya camileri ola. Ama bu Ayasofya Camii, Hazret-i Süleyman oğlu Melik Rac'im zamanında Yanvan kardeşi Ohri adlı kralın yapısıdır, o yapmakla onun ismiyle isimlenip bu şehrin ismi Ohri Ban'dır. Rumcada ismi (---) dır. Ve Latincede (---) filandır. Frenkçede (---) dir. O zamanlar keferelerin Kudüsleri imiş.

Hamd olsun şimdi Müslüman mabedidir. Lakin bazı zaman kefereler kapıcılara gizlice birkaç akçe verip camie girip teberrüken İsa ayini edip dışarı çıkarlar. Toplam küçük büyük 17 adet kubbedir, hepsi kırmızı kiremit ile ve horasani kireç ile örtülü nurlu camidir.

Burada olan eski eserleri ve yüksek sütunları birer birer anlatsam zaman kaybı olup övgüsünde dil kısa ve kalemler kırıktır, ama garip cami virana yüz tutmuştur. Nice sanatlı pirinç kapıları ve sadefkari pencere kanatları bozulmuştur, zira asla cemaati yoktur. Tamamen kefere içinde kalmıştır. Eğer müstakil olarak kefere elinde kalsa bu camii cennet gibi ederlerdi. Ancak haftada bir kere Cuma günü kapıları açılıp hizmetçileri silip süpürüp 5-10 adet bekçiler Cuma namazını kılıp yine kapılarını kapatıp giderler. Ve fetih suasında Fethiye Camii bu idi, Allah imar eyleye.