Babadağ

Seyahatnâme’de Babadağ

İsimlendirilmesinin sebebi odur ki; Hazret-i Sarı Saltık Muhammed Buhari hazretleri Hacı Bektaş-ı Veli ile Horasan'dan çıkıp Anadolu'ya yöneldiklerinde Bektaş-ı Veli'nin izinleriyle bu Babadağı mahallinde yurt edinip Leh, Çek, Nemse, İsfeç ve Moskov memleketlerinde Saltık adıyla seyahat ederek meşhur olmuştur. Gizlice nice yüz bin kefere İslam dini ile şereflenip bütün kafiristan kendilerine inanmıştır. Sonunda önceki vatanı olan Babadağı'nda yerleşip gömüldüğü için hala Babadağı derler, ama daha önceleri bir hıyaban ormanlık ve ağaçlık imiş. Bayezid-i Veli onları rüyalarında görüp bu şehri onlara vakf eylemiştir.

Yine bu şehri Eflak elinden Yıldırım Bayezid Han, daha sonra Sultan II. Bayezid Han feth eylemiştir.

Tarihi: "Fetahna"dır. Sene [889/1484].

Ama kalesini harap etmiştir ki yeri cehennem olan küffarın Saltık Sultan'a aşırı sevgileri ve bağlılıkları olduğundan, yine küffar istila etmesin için surunu yerle bir etmiştir, ama nice kere yine Kazak, Yenisala adlı yerden Tuna Nehri kayıklarıyla gelip bu Babadağı şehrini basıp Saltık Sultan Türbesi'nden bütün sahanları, tencereleri, halıları ve kilimlerini alıp giderken bir gün bir gece serseri gezip şaykalarına ulaşamadan bütün bakır kapları yine tekkeye getirmişlerdir.

Dönüşte bütün küffar il-vilayet halkı eline girip esir olmuşlar, bir Kazak canı bile kurtulamamıştır. Denizde gemileri de deniz dalgalarından kıyıya düşerek parça parça olup vilayet halkı ganimet mallarıyla zengin oldular. O zamandan beri küffarın Babadağı'na çıkmak ihtimali yoktur.

…

Baba şehrinin bir hakimi de Baba Sultan mütevellisidir. Sipah kethüdayeri, yeniçeri serdarı, şeyhülislamı, nakibüleşrafı, ileri gelenleri, muhtesibi ve şehir kethüdası vardır.

Ve bu şehir bir düz geniş dereli direkli İrem Bağlı öz içinde bulunup toplam (---) adet mahalledir.

Ve hepsi kiremitli ve şindire tahtası ile örtülü tam 3.000 adet altlı üstlü kargir yapı yüksek saraylar ve diğer çeşitli evlerdir.

Bunların içinde en donanımlısı Güzelce Ali Paşa Sarayı, Bekir Ağa Sarayı, Serdar Solak Sarayı, İmam Sarayı, Mütevelli Sarayı ve Voyvoda Sarayı bildiğimiz büyük haneler bunlardır.

Ve tamamı (---) adet mihraptır. Bunlardan,

Ulucami: Sarı Saltık Sultan Türbesi'ne bitişik büyük bir camidir ki anlatılmasında dil kısa kalır. (---) tarihinde bizzat Sultan Bayezid-i Veli fethi olduğundan bu nur dolu camii onlar yapmıştır.

Dört köşe kargir duvar üzere yine dört köşe tahta kubbe üzerine mavi renkli saf kurşun ile örtülü nur dolu bakımlı bir camidir. İki yan ve bir kıble kapısı vardır. Kıble kapısından ta mihraba varıncaya kadar uzunluğu ve genişliği yüz seksener ayaktır.

Cami içinde toplam ( ---) adet direkler üzerinde ibret vecici bukalemun nakışlı gül renkli tavan vardır, ama mihrabı ve minberi eski tarzdır, öyle sanatlı değildir. Ve sağ tarafında ancak bir minaresi vardır. Gayet kalabalık cemaate sahiptir. Veli mertebesinde vera sahibi bir imamı vardır.

Bu cami, imaret, medrese, han, hamam, kervansaray, Sarı Saltık Sultan Türbesi ve 100 adet dükkan, tamamı Bayezid-i Veli Han'ın hayratıdır.

Çarşı içinde Ali Paşa Camii: Dört köşe harpüşte (balık sırtı seklinde çatılı) kurşun kubbeli, bir minareli ve kıbleye bakar bir kapılı şirin camidir. Avlusunda ayak merdiven ile inilir abdest muslukları vardır. Tamamı 40 adet akar pınarlardır. Kapısı üzere tarihi böyle yazılmıştır. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)

Bundan sonra mahalle içinde Defterdar Derviş Paşa Camii: Küçük camidir, ama bir minareli aydınlık camidir.

Sonra aşağı Tabahane yakınında (---) (---) camii, eski mabedhanedir.

................ (1 satır boş) ................

Bunlardan başkası mahalle mescitleridir. Ve ancak 3 medresesi vardır. Bayezid Han'ındır ve gayet mükellef kurşun örtülüdür.

Tamamı 20 adet sıbyan mektebi vardır.

Ve toplam 3 adet kervansaray vardır. Bunlardan Sarı Saltık Sultan Tekkesi'nde olan kervansarayda her gece 100-200 atlı konup göçüp gönlü yaralı dervişlerin hizmetçileri hizmet edip sultan imaretinden nimetleri ve atlarına arpaları bol bol verilir. Sonra çarşı içinde Hacı Bekir Ağa Kervansarayı yenidir. Ve Solak Serdar Kervansarayı tatlıdır.

Ve toplam 8 adet bekar hanları vardır ki bütün karalar ve denizler tüccarları bu hanlarda kalırlar.

Ve toplam 3 hamam vardır. Bunlardan Bayezid-i Veli Hamamı büyüktür. Ve çarşı içinde Ali Paşa Hamamı da tatlıdır. (---) ( ---) Bunlardan başka 70 adet ev hamamları var ki onlar özel hamamlardır.

Ve 390 dükkandır ama bedesteni yoktur. Genellikle çukacı Latin dükkanları, okçuları, yaycıları ve 8 adet kahvecileri çoktur. Ve tabahanesi [127b]

Ve Baba şehrinin toplam 11 adet tekkesi vardır. Bunlardan bakımlı ve şenlikli büyük evkaf Hazret-i Saltık Bay Muhammed Buhari Tekkesi ve Uzun İmam Tekkesi (---) (---) (---) (---) (---).

Yiyeceklerinin beğenilenlerinden sekiz çeşit yarbaşı bağları üzümü, beyaz ekmeği ve yoğurdu meşhurdur.

Ve içeceklerinden üzüm şırası, bal şerheti ve Muaviye icadı tatlı bozası Tatar kavmi içre her zaman sevilir.

Ve sanatlarından Babadağı'nın küçügen (atmaca) yelekli oku bütün memleketlerde meşhur olmuştur ama ok çamı Boğazhisar yakınında Kazdağı'ndan gelir (---) {---) {---) {---) (---) .

Babadağı'nın gezinti yerleri

Tamamı 11 adet mesire yerleridir.

Evvela şehrin doğusunda Kule bağları. Bekir Ağa hanesi ensesinde,

Yar bağları. Ve,

Dede Saltık Sultan Korusu: Bir büyük hıyaban, çınarlık, ağaçlık, yeşillik, lale bahçesi ve avlaklı (av yerli) bir korudur. Yaratılmışlardan bir erkek veya kadın bir odun parçasını bile alamazlar. Ancak hakim izniyle tekkeye ve bazı vakfullah yapılara odunlarını keserler. Orada Sarı Saltık Sultan'ın nice bin koyunu, sığırı, sıpası, atları, kısrakları ve taylakları (at yavruları) dop doludur.

Yenisala Mesireyeri: Keklik, av yeri, kaz, ördek ve toy kuşları avlağı mesire yeridir, ama atlar ile gidilse zevk u safa olur. Bundan sonra şehrin bağları kenarında,

Kavvacık Kasrı Mesireyeri, sonra yine o tarafta,

Ken'an Paşa Kasrı dinlenme yeri: Bir abıhayat suyu, yüksek ağaçları, çeşitli maksure ve mutfakları vardır. (---) (---) (---) (---)

Baba şehrinin suyu ve havası gayet tatlıdır ama kışının sertliği gayet şiddetli olur. Lakin mahbub ve mahbubesi çoktur.

Genellikle ileri gelenleri samur, zerdava, sincap, kakum ve tilki boğazı kürkler giyerler. Orta halli olan sanat ehli ve tüccarı renkli boğasıya kuzu kürkü kaplı don giyip başlarına Tatar kalpağı şıprıtma çalma börk giyerler.

Her sene Bucak Tatarlarıyla sefere atlanıp düşman avlarlar. Gayet er, bahadır, hünerli ve cesur yiğitleri olur.

Bolluk şehir olduğundan gelen giden misafirlere nimetleri boldur. Kış geceleri sıra sohbetlerinde her gece ziyafetleri meşhurdur. Bütün halkı gayet garip dostu, fakirleri sever ve Ehl-i Beyt muhibbidirler. (---) (---)