Bağ-ı Cihan Kalesi

Seyahatnâme’de Bağ-ı Cihan Kalesi

Irak-ı Acem'de Musul toprağıyla Hemedan arasında bir sarp, ormanlık ve hıyâbân içinde yüksek yalçın.bir tepe üzerinde Samanyolu gibi gökyüzüne baş çekmiş yüksek bir kale, cihanın Bağ-ı Cinân'ıdır.

İlk yapıcısı Me'mun Halife'dir derler ama kale kapısının üzerinde "Şahlar şahı Şah İsmail Şah" diye yazılmıştır. 941 [1534-35] tarihinde Süleyman Han'ın veziri Rüstem Paşa fethetmiştir.

Sonra 1032 [1623] senesinde Acem istila etmiştir.

993 [1585] tarihinde ise Sultan III. Murad Han zamanında Cağaloğlu Sinan Paşa fethetmiştir.

Yine Acem ele geçirip 1039 [1629-30] tarihinde IV. Murad Han veziri Hüsrev Paşa deryâ gibi asker ile Hemedan, Dergezîn’i ve Cem-cenâb ve Pilever kalelerini zor kullanarak fethettiğinde bu Bağ-ı Cinân Kalesi'ni kuşatmak istediğinde gördü ki bunu kuşatmak çok zor bir iştir. Hemen göz yumup bütün İslâm askerlerine çapkunlar ve çapullar ferman edip Bağ-ı Cinân Ovasında bulunan Çiğ Ali adlı kaleye kadar 800 adet şehir gibi büyük köyleri, kasabaları yağmalayıp talan edip halkını ağlatarak bol bol mallarla bütün gaziler Bağ-ı Cinân altında İslâm'a esenlikle ve ganimetlerle ulaştılar.

Bunları Bağ-ı Cinân Kalesi'nden Kızılbaş görünce "Aman, elaman ey Osmanlının seçkini" deyip Bağ-ı Cinân Kalesi'nin anahtarlarını Serdar Hüsrev Paşa'ya teslim ettiler.

Palu Hâkimi Ali Bey muhafazacı tayin olundu. Yiğit vezir de Irak'a gidip cennet yurdu Bağdad'dan fetihsiz dönünce Bağ-ı Cinân parçalayıcı ve yırtıcı arslan pençesinden kurtulmuş yaralı ve maralı ceylân gibi kurtulup Acem elinde kalmıştır.

Sonra bizzat Bağdad fatihi Sultan Murad Bağdad'ı fethedip dönüşte Hemedan, Dergezîn ve bu Bağ-ı Cinân taraflarına bakmayıp Dârüssaltanatına vardığında Yaratıcının emri 1048 [1638-39] tarihinde cennete gidip bu Bağ-ı Cinân Kalesi Acem elinde kalmıştır.

Bugün öyle imar olmuştur ki gerçekten de cennet bağıdır. Acem elinde başka hanlıktır ki hanı 3.000 nökere sahiptir. Molla, hâce-i İslâmî, nakibi ve On İki İmam aşkına 12 hâkimleri vardır.

Bağ-ı Cinân Kalesi'nin şekli: ....................(18 satır boş).....................[318a]

Buradan kıble yönüne