Ballıbadra (Patras)

Seyahatnâme’de Ballıbadra (Patras)

Bundukani Venediği'nin Pirine-pirim papazlarının yapısıdır. Bu şehrin bağlarında bir servi ağacında bal hasıl olup balı çok olduğundan Balıbadra derler. Daha önce Fatih fethetmiştir. Sonra kafirler istila edip Sultan Bayezid-i Veli 892 [1487] tarihinde Moton ve Koron kalelerinin fethine giderken fethetmiştir. Ama yine Bayezid-i Veli babası Fatih'e hutbe okunur. Kanun üzere Gördüs'ten sonra Mora paşasının tahtı hala budur.

Hass-ı hümayunu, timar ve zeamet erbabı, alaybeyi ve çeribaşıları tamamen Fatih'in kanunu üzere Gördüs Kalesi'nde yazılmıştır, ama bu Süleyman Han asrında Mora paşalarına taht olmuştur. Mal defterdarı, muhassılı, defter kethüdası ve timar defterdarı hala Girit yılından beri Mora askerleri ile kaptan paşa ve timar sahipleri sefere giderler. Zira tüm Mora Eyaleti askeri deniz seferine memurlardır. Ancak Ankebut Ahmed Paşa kethüdalığından çıkma Hasan Paşa Mora paşası olunca muhassıllık ile yüksek mansıp olup Benefşe Kalesi'ni muhafaza edip Girit Adası'na asker geçirmeye memurdur.

…

Ballıbadra Kalesi'nin şekli

Bundukani yani Venedik Körfezi deryası kenarından bin adım açıkta karada bir bayır burunda kıbleden batıya badem şeklinde akçe tahtası gibi bir şeddadi, sağlam, taş kargir yapı güzel bir surdur. Çepçevre hendeği kenarınca 1.500 adımdır, ama bedenler üzere çevre büyüklüğü 1.050 adımdır. Kıbleye nazır bir kapısı var, 3 kat sağlam yeni yapı demir kapılardır. [261a] İç kalesi, başka hendekli ve asma makaralı tahta köprülü, güneye bakar bir demir kapılı kaleciktir.

İçinde ancak dizdar evi, cebehanesi, zahire ambarları, su sarnıçları ve şahane balyemez topları var, gayet sarp kaledir, zira bu iç kale tarafında biraz havaleli bayırlar vardır.

Bu iç hisar kapısı önünde hendek aşırı Sultan Bayezid-i Veli Camii var, ama hutbesinde Fatih Sultan Mehmed Han da yad olunur. Bu cami kapısı önünde bir küçük hamamcığı var.

Camiin mihrabı önünde bir hayat pınarı çeşmesi var. Ve bu kalede 100 adet kiremitli kargir yapı sanatlı evler vardır ki bütün güzel evlerin pencereleri ve şahnişinleri denize, Holumiç Kalesi'ne ve Gaston ovalarına bakmaktadır.

Bu kalenin denize bakan köşesinde yeni yapı bir büyük tabyası var ki kirpi tüyü gibi balyemez topları tüm denize, limana nazır olup semender gibi Nemrud ateşi içinde kalmış bir Şeddad-i Semud yapısı, bir İskender Seddi tabyasıdır ki üçer kat toplar çeker Kahkaha Burcu' dur.

Ballıbadra şehrinin zemini

İzdin şehri yakınında Badracık adlı ünlü bir kasaba vardır, ama bu Ballıbadra'dır ki kalenin güneyi, doğusu ve batısı tarafını kuşatmış, ta deniz kıyısına kadar bağ bahçeleri ve doğu tarafında iki saat uzak dağlara kadar cennet bahçeli bir düz geniş mahsullü ovada büyük şehirdir. 3.200 adet kiremit örtülü tek katlı ve iki katlı, kargir yapı güzel evlerdir. Gayet mükellef, mükemmel, mamur ve halkı mutlu hanedanlardır. Elbette her evde bağ bahçe vardır.

Camileri: (---) adet mihrap ve minberdir.

Evvela çarşı başında Fatih Sultan Mehmed Han Camii, kiliseden çevrilmiş eski mabettir.
İç kalede Sultan Bayezid-i Veli Camii.
Bu varoşta Peri Kethüda Camii, kubbeleri kurşun örtülü ve altın ile yaldızlı uzun alemli ve bir nazik ve sanatlı güzel minareli aydınlık camidir.
Bu Kethüda Camii'ne yakın yeni yapı Şeyh Efendi Camii; gayet mamurdur, zira henüz hayır sahibi hayatta olmakla gayet mükellef, mamur ve bakımlı mabettir.
İbrahim Çavuş Camii, şirin işli, kargir sanatlı bir camidir.
Debbağhane, yani Tabahane Camii, kalabalık cemaati vardır. Bunlardan başka,
Mescitleri: Evvela Ula Mahallesi Mescidi ve
.................. (1 satır boş) ...................
Medreseleri: 4 adet muhaddis medresesi vardır, ama özel darulkurraları yoktur.
Sıbyan mektepleri: 5 adet akıllı ve yetkin çocuklarının okuduğu mektep vardır.
Meczup dervişler hankahı: 4 adet tekkesi var. Evvela yeni yapı Şeyh Efendi Tekkesi, (---) (---) (---).
Hamamları: 3 adet hamamı vardır. Kalede Bayezid-i Veli Hamamı, Tabahane'de Ahmed Efendi Hamamı ve Peri Kethüda Hamamı, gayet geniş ve aydınlık hamamdır. Ama halkı, şehrimizde 40 adet ev hamamları vardır, derler.
Tüccar hanları: 2 adet tüccar hanları vardır. Birinde Frenk balyozları ve birinde bezirganlar kalır.
Meslek sahiplerinin dükkanları: Tamamı 300 adet dükkandır, ama saraçhanesi mamur çarşıdır. Bütün çarşı pazarlarının caddelerinin sağına ve soluna üzüm asmaları dikili olup sultan çarşısı içine asla güneş tesir etmez, sanki bir Acem hıyabanıdır. Ve çeşit çeşit sulu ve şıralı üzümleri salkım salkım avize gibi asılı durur, bütün gelip geçenler seyrederler. Onun için bu Ballıbadra şehrine Mora Vilayeti'nin gelinciğidir diye Rum tarihçileri övgüler yazmışlardır, gerçekten de güzel demişler.
Övgüsünün tamamlanması: Evvela çok süslü şehir olduğundan başka abıhayat akarsuları haddinden fazla ve nefis nimetleri bol mamur şehirdir .
.................. (2,5 satır boş) .................... [261b]
İrem bağlarının sayısı: İhtisap ağası, toplam 23 bin bağ dönüm hakkı öşür verir diye söyledi. Bu kaleden ta Kalavrata dağlarına kadar Meram bağlarıdır ki 3 saat kırları süslemiş Rıdvan Cenneti bahçeleridir.
.................. (3/4 satır boş) ...................
İbretlik mesireleri: 170 adet gezinti ve dinlenme yerleri vardır. Bu cennet bahçeleri içinde olan seyirlik,
…

Bu şehrin suyu ve havası o kadar güzel değildir. Limonu, turuncu ve çeşit çeşit meyveleri beğenilir. Ve abıhayat suları çoktur.

Halkı Rumyordur, hep Rumca konuşurlar. Reayaları Urum ve Arnavut kefereleridir, zira Mora Adası 770 mil bir adadır, ama 5 çeşit insan vardır.

Evvela Mora içindeki tüm Müslümanların dilleri Urumşadır.

Kalavrata, Vostiçse ve Taraboliçse semtlerinin reayaları ta Gördüs'e kadar Arnavutlardır ki hepsi Arnavutça konuşurlar.

Benefşe ve Anabolı Manya'daki dağlar içinde bir değişik kavim vardır, onlara Çakona kavmi derler. Dilleri ne Rumca' dır ve ne Talyan dilidir. Başka bir çeşit özel lehçeleri vardır. Tercüman ile anlaşılır garip dildir.

Manya Vilayeti, Mora Adası'nın güney burnunda Girit Adası'na mukabil bir vilayettir. Manya kafirlerinin de dilleri ne Rumcadır ve ne Katofari dilidir. Onların da bir değişik tuhaf lehçeleri vardır.

Bir sınıfı da Mizistre keferesi Rumlarıdır ki gayet düzgün konuşurlar. 5 çeşit kavmin 5 çeşit değişik kelimeleri vardır. Onlar da yeri geldiğinde yazılır.

Bu Ballıbadra'da Yahudi de çoktur. Tüm gümrük hizmetçileri ve çarşı pazar aracıları Yahudilerdir, zira limanda olan bütün Frenk kalyonları içinde gözcüler Yahudilerdir.