Bay Boğa (Karabiga) (Biga)

Seyahatnâme’de Bay Boğa (Karabiga) (Biga)

İlk olarak bu zemini feth eden, Sultan Alaeddin'in beylerinden Bay Boğa adlı bir namlı kimse Osmanlı'nın büyük atası Ertuğrul Bey ile bu yerleri feth edip yerleşme yeri ettiklerinde Karaman halkı bu yerlere Bay Boğa Kalesi derlerdi, ama Rum keferesi elinde iken ismi Kalopiga derlerdi, yani İyi (—) demektir.

Sonra 766 [1365] tarihinde Sultan I. Murad Han, yani Sultan Orhan oğlu Gazi Hudâvendigâr Rum keferesi elinden bilek kuvveti ile feth ederken zorluk çekmiş ve fetihten sonra bazı yerleri yıkmıştı. İlk fatihi Kara Biga Bay ismiyle isimlenmiş idi. Yine onlar da Kara Biga Bay dediler. Sözü hafifletip "Bay" sözünü kaldırıp hemen Karabiga adıyla bilinen bir şehirdir.

Hâlâ kalesi harapça bir (—) yerde altıgen şekilli köşe köşe bir sarp ve rıhtım şeddadî yapıdır. İç el olmak ile dizdarı, neferatları ve cebehanesi yoktur.

Hâlâ Süleyman Han kanunu yazımı üzare Derya Kaleminde Kaptan Paşa hükmünde hâkimi sancakbeyidir. Padişah tarafından beyinin hâssı 213.088 akçedir. 500 adet cebelüsü ile sefer eşer, zeamet sahipleri 6 ve timar erbabı 14. Başka alaybeyisi, çeribaşısı ve yüzbaşısı var. Tüm cebelüleri ile 600 asker olurlar. Bir hâkimi de 150 akçe kadılıktır ve nahiyesi (—) adet köylerdir. Müftüsü, nakibüleşrafı, ayan ve eşrafı, yeniçeri serdarı, sipah kethüdayeri, muhtesibi ve subaşısı vardır.

şehri bir alçak dağ eteğinde bir geniş öz içinde bağlı ve bahçeli, bakımlı ve süslü kasabadır. Tamamı (—) adet tek ve iki katlı eski yapı kârgir yapılı tamamen kiremit örtülü mamur evlerdir.

Ve (—) adet mihraptır. Evvelâ çarşı içinde (—) (—) camii, kurşun örtülü, kalabalık cemaate sahip eski mabettir.

...............(1 satır boş).....................

Bunlardan başka mahalle mescitleridir. Leysîzâde Medresesi var, ama özel dârülhadis ve dârülkurrâsı yoktur. 6 adet sıbyan mektebi vardır ve (—) adet Halvetî, Kâdirî ve Bektaşî tekkeleri vardır.

Ve (—) adet mükellef ve mükemmel kara ve deniz tüccarları konukevleri, hanları vardır. (—) (—) (—) (—)

Ve (—) adet hamamları var, ama Leysîzâde Efendi Hamamı gayet hoş hovalı ve eski yapı aydırdık hamamdır ki bütün gösterişli dokuz kemerli kubbelerinden bir damla ter damlamaz, meşhur hamamdır.

Ve (—) adet sultan çarşısında her sanattan mevcut dükkânları vardır, ama bedesteni yoktur.

Sözün kısası, bütün imaret yapılarıyla bezenmiş, bağlar ve bahçeler ile süslenmiş her şeyin bulunduğu güzel bir şehirdir.

Halkı Etrâk kavmidir ve Yörükân kavmidir, ancak gayet düzgün hâl ile bilinen, memleketinden uzak kalmış garipleri sever, hanedan sahibi adamları var ki genellikle esvapları çuka ve elvan lekfûrı bez kaftan giyerler. Kadınları beyaz car bürünürler, ama çarşı pazarda asla bir avrat yoktur. [89b]

Karabiga’nın suyu ve havasının tatlılığından mahbubu ve mahbubesi çoktur.

Beğenilenlerinden, bağ ve bahçesinde hünnab ağacı cihanı tutup hünnab meyvesi meşhurdur. Onun için bu şehirde hünâm hastalığı, boğaz ve ağız ağrısı, şişmesi olmaz, zira bu çeşit hastalıklara kuru hünnab suyu ve dut şerbeti gayet faydalıdır.

................(1.5 satır boş).....................

Karabiga ziyaret yerlerini bildirir: Evvelâ şehir dışında mezarlık içinde

Leysîzâde ziyaretgâhı: Musannif ve müellif, sâlih kimselerden, iksîr-i azam kimyası sahibi, hayrât sahibi, imaretlerin yapıcısı olarak bilinen ve tanınan kimse idi.