Baya (Baja)

Seyahatnâme’de Baya (Baja)

Macarcada (—) (—) demektir. Yapıcısı malumum değildir, ama kale eskidir. (—) tarihinde Süleyman Han fethidir, Maktul İbrahim Paşa eliyle.

Kalesi, Segedin Sancağı toprağında Tuna Nehri kenarında iki kat sarp ve sağlam büyük kaledir. 150 akçe şerif kazadır. Eğri yeniçerisi serdarı, kale dizdarı, 80 adet hisar eri, muhtesibi, bâcdarı, gümrük emini, haraç ağası ve mimar ağası vardır. Büyük iskeledir, tüm Baçka ve Laşka vilâyetlerinin büyük işlek iskelesi olmak ile 900 akçe Eğri kulu aklâmıdır. Bu şehrin karşı Tuna Nehri kenarı Bata İskelesi'dir.

Baya Kalesi'nin şekli

İki kat dört köşe palanka duvarlı dörtgen şekilli sanatlı kale, mamur bir hisardır. İç hisarda iki cami vardır, biri Sinan Paşa Camii, eski zamanda Hıristiyan âyini icra edilir büyük bir kilise imiş, hâlâ ümmet-i Muhammed mabedidir. Ve bir nazik ezan okunur minare kulesi var. Kapısı önünde bir âbıhayat kuyusu yanında kalenin bir uğrun kapısı var. Ve bir büyük kapısı da batı tarafa açıktır. Ve Şer'-i Resul mahkemesi bu kapının iç yüzündedir.

Bu iç hisarda 50 adet şindire tahta ile örtülü mamur haneleri vardır. 15 adet dükkâncıkları var, başka eserler yoktur.

Bu kapıdan taşra büyük varoş da bir kat dolma büyük palanka içinde 300 adet tek ve iki katlı geniş tahta şindire örtülü bakımlı ve süslü evler vardır. 1 mescidi, 1 tekkesi, 1 medresesi, 1 mektebi, 1 hanı, 1 hamamı ve 150 adet dükkânı var. İskele olmak ile halkı gayet zengindir ve gayet garip dostu insanlardır. Bu varoşun bütün caddeleri baştanbaşa cümle tahta döşelidir, zira zemini yağmurdan [79a] oynak, batak ve çatak olur. Bunun da iki kapısı var, biri iskele kapısı, batı tarafa açıktır ve biri kıbleye bakar Sombor şehrine gider büyük kapıdır. Ve iskele başında mezarlığı ondadır ve emin hanesi de bu iskele başındadır. Ve bu iskele tarafı minare boyu yüksek yarlar ve bayırlardır ki insan aşağı Tuna'ya bakmaya cüret edemez.