Beşkelek (Zrenjanin)

Seyahatnâme’de Beşkelek (Zrenjanin)

Beçkelek de derler. İsmi Türkçede 5 kavun demektir. Daha önce kefere zamanı bir küçücük manasız palankacık imiş. 958 [1551] tarihinde Sultan Süleyman Şah asrında Koca Sokollu Uzun Mehmed Paşa Erdel elinden fethedip korkulu ve tehlikeli katana sığmağı yer olmak ile Mehmed Paşa padişah fermanıyla kalesini genişleterek bir bakımlı ve şenlikli büyük varoş inşa etmiştir. Padişah fermanı ile bu şehirde yaşayanları bütün vergilerden muaf eyleyip vakıf yapmıştır. Vakfiyesinde Hâmân, Kârun, Şeddad, Ebûcehil ve Yezid'in lânetini yazmıştır. Evlâttan evlâda kıyamete kadar şart edip adı geçen lânetnâmede öyle yazmış ki hiçbir kimse Firavun ve Yezid'in lânetini kabul edip vakfiye bozmaya kâdir değildir. Hâlâ İbrahim Hanzâde beyefendilerimiz nazırlar nazırı mütevellidir.

Bu şehrin bütün hanı, camii, hamamı, imareti ziyafet evi, medrese, tekke, mektep, mescit ve tüm çarşı pazarı, [82b] kısacası bütün yapıları baştanbaşa Sokullu Mehmed Paşa'nin eserleridir ki kurşun ile örtülü kârgir yapılardır.

Pazar bâcı, gümrük, bütün haraç ve sultan öşrü vakıf tarafından zapt olunup vakti hâkimi mütevellidir. Gerçi Çanad Sancağı toprağındadır, ama sancak beyi asla müdahale etmez. Ancak 150 akçe şerif kazadır. Müftüsü, nakibi, emini ve bâcdarı var, ama yine vakıf tarafından emin zapt eder. Bu kaleden İbrahim Hanzâde beyefendimiz için bir akçe almadık ve vermezler idi.

Bu kale dibinden akan Teki Nehri Erdel diyarından gelip nice bin bağ, bahçe ve bostanları suladıktan sonra aşağı Moriş Nehri'ne karışır, oradan Tise Nehri'ne karışır. Tise de Tuna'ya katılır.

Suyu ve havasının hoşluğundan mahbûb ve mahbûbesi çoktur. Muaf ve müsellem kavim olup nakit vergi vermediklerinden mamur olup zengin bezirgân hacıları çoktur. Yine serhadli esvapları giyip Poturca konuşurlar. Bütün reaya ve berayaları Eflâkân ve Sırp kavmi olup gayet itaatkârdırlar.