Bodrum

Seyahatnâme’de Bodrum

928 tarihinde Malta kâfiri elinden Süleyman Han Gazi fethidir, Kaptan Palak Mustafa Paşa eliyle. Bu Bodrine Kral yedi kralın yardımı ile yapmıştır. Menteşe toprağında Karaova kazası nahiyesidir, naip hükmeder. Kethüdayeri ve serdarı yoktur.

Kalesi, Cezayir Eyaleti, yani Kaptan Paşa hükmündedir. İstanköy sancağıdır. Kale dizdarı sancakbeyi tarafından kaymakamdır.

Kalesi, deniz kıyısında bir yapma burun üzerinde bir şeddadi sarp ve sağlam yapıdır ki Anadolu toprağında böyle bir insan yapısı ve müstahkem kale yoktur. Dört köşedir ve çepçevre büyüklüğü bin adım, sanki sandık gibi bir çetin cevizdir. Ve 20 arşın yüksektir. İçi hep rıhtımdır. Dizdarı ve 80 neferi İstanköy Adası kaleminden maaş alırlar. Bütün kulu kale içinde 100 toprak örtülü evler içinde oturur ve oradadırlar. Avlusuz, bağsız bahçesiz daracık evlerdir.

Kale içinde bağ bahçe, çarşı pazar, han hamam yoktur. Ancak Süleyman Han'ın kiliseden bozma bir camii var, bir alçak minareli küçük camidir. Bundan başka mescit yoktur.

Cami ile kale kapısı arasında 7 küçük dükkâncık vardır. Ve bir küçük kahvehanesi var, neferler orada otururlar. İç kalesinde iki yüksek kulesi var, dizdar onda olup cebehane ile doludur.

Bu kalenin duvarı Kahkaha Şeddi gibi deryadan 25 arşın yüksektir. Allah'ın emri tüm taşları nefti şekildir, içi hep dolma, sarnıç, zindan ve mahzenlerdir. Dört tarafı 15 arşın derin hendektir ve 25 arşın enlidir.

Bu kalede 11 kat demir kapı vardır. Evvelâ taşra Lonca hendeği kapısı kuzeye bakar bir sarp kapıdır, 10 ayak yokuş ve 10 ayak iniş taş merdivenli kapıdır. Bu kapının iç yüzü asma köprüdür, onu geçip yokuş aşağı bir kaldırımlı merdiven ile hendek içine inilir.

Kuzeye bakan hendek kapıları başka küçük kapılardır, ama kale kapısı değildir. Bu kapının dört tarafında olan duvarın aşağı ve yukarısında beyaz mermerler üzerinde çeşit çeşit acayip görünüşlü tuhaf heykel Frenk tasvirleri var ki sanki canlı sanırsın.

Bu kapıdan içeri hisarcık arası bir geniş meydandır, onu geçip bir kat kapı daha vardır, kuzeye bakar, bu mahalde de ibretlik heykeller vardır. Bu kapının solunda deniz kıyısında hile ile kale yapmak için Menteş Bay oğullarından bir bodrumluk yer isteyip yaptığı mahzenlerdir. Sonra nice sene geçip hile ile çalılar içinde bu kaleyi yapar, bir gün çalılara ateş edip kale ortaya çıktığı için Bodrum derler.

Bu Bodrum Kalesi'ni yapan Bodrine Kral'ın pis leşi Bodrum mahzenlerinin limana bakan köşesinde bir beyaz mermer üzere surettir, ama başını fetihten sonra İslâm askeri kırmışlar.

Bu Bodrum mahzenleri kapısından içeri bir kat kapı daha vardır, kuzeye bakar, bu iki kapı arası bir hayli meydandır. Gelen geçenler at ve katırlarını bu hisarcığa bağlarlar.

Kuzey tarafındaki büyük limanın iskelesi bu iki kapı arasındadır. Ve liman ile hendek arasını derya döver bir kat kaim şeddadi duvardır. 40 adım enli ve 40 arşın yüksektir. Hendek içinden bir kapı ile bu kaim duvar içinde bir kapıdan girip yokuş yukarı 50 ayak taş merdiven ile çıkılıp 200 adım duvar üzerinde gidilip orta hisarın asma köprülerine varılır. Tüm at, katır ve eşek bu duvar üstünden geçip, beş kat asma köprü ve kapılardan geçerken insan aşağı baksa gözü kamaşır. Her gece bu köprüleri makara ile kaldırıp kale kapısına siper ederler. Bu hesap üzere Bodrum Kalesi'nin 11 kat kapısı ve özellikleri tamam oldu.

Bu köprülerden içeri Kilit Kapısı 7 ayak taş merdiven ile çıkılır. Oradan içeri bölme hisar kapısı arasında kahve ve yedi dükkâncık vardır. Ondan içeri Anahisar Kapısı. Bu kapılar lodos yönüne bakar.

Bu kalenin doğusu ve batısı limandır. Ama büyük liman kuzey ile batıdadır. Bu kalenin yarısı denizde ve yarısı karadadır. Dışında asla varoş evleri yoktur ve han, cami, hamam ve çarşı pazar yoktur. Bağ ve bahçesi cihanı tutmuştur. Tüm halkının kazançları kuru üzüm, incir ve sulu şıradır.

Bağlar içinde Kaptan Memi Paşa su kemerlerinden, kalenin kuzey tarafında Lonca Kapısı'ndan dışarı Lonca Mescidi dibinde bir âbıhayat çeşmesi var, o kemerlerden ona su gelir, büyük hayrattır.

Büyük limanı altı rüzgârdan korunmuştur. Ama lodos ve keşişleme rüzgârı gayet terstir, ama birkaç demir üzere iyi yataktır. 200 parça gemi alır. Hatta (—) tarihinde Venedik donanması 17 parça Cezayir kalyonlarını bu limanda kapatıp yedi gün yedi gece cenk olur. Kaleye nice bin gülle ve kaleden kâfire birkaç balyemez vurup kâfirin 2 adet kalyonu batıp Cezayir kalyonları kurtulur. Batan kâfir gemisi daha sonra tüm cebehanesiyle çıkarılıp mîrîye alınır. O cenkte ancak bir Cezayir kaptanı şehit olmuştur. Büyük limanın batısında bir sivri kaya bir türbedir ve Tanrı nuru bir kabirdir. Bu sağlam kale sebebiyle yere gelesi kâfirlerin kararları kaçmaya döndü. Ancak bu güvenli kale olmasa tüm Cezayirliyi kâfir alırdı. Allah korudu.

Kısacası Anadolu'nun deniz kıyılarında bu Bodrum Kalesi gibi İskender Şeddi yoktur. Tüm kâfiristanda Bodrine ve Rodos Kalesi meşhurdur. Allah korusun.