Bozcaada

Seyahatnâme’de Bozcaada

İlk defa Rum tarihlerine göre Kaydefa kızı Mamaça adlı bir kralenin yapısı olduğu yazılıdır. Sonra Sakız Adası sahibi Ceneviz kralı eline girip sonra Emevîlerden Abdülmelik ibn Mervan İstanbul üzerine Şam-ı Trablus’dan bin pâre gemiyle Mesleme'yi, Ebâ Eyyub-ı Ensârî, Ömer ibn Abdülaziz ve nice sahâbe-i kiram ile karadan ve denizden 70.000 insan Kostantin üzerine gönderdikte İslâm donanması ilk defa bu Bozcaada’yı feth edip içine asker koyup Kostantiniyye'nin yarısı sulhla feth olup Galata tamamen İslâm elinde kalıp yeteri kadar asker koyup yine Bozcaada’ya geldiler. Oradan Şam diyarına gittiklerinde yine kötü işli murdar küffâr Bozcaada'yı istilâ edip içinde olan ümmet-i Muhammedler İstanbul’da Galata’ya gittiler. Tâ ki (—) Han asrında (—) Paşa eliyle feth olup İslâm elinde kaldı.

Sonra (—) tarihinde Boğazhisar'da Sarı Kenan Paşa kaptan paşa iken Venedik donanması Boğazhisarlar önünde Osmanlı donanmasını bozup o sene bu Bozcaada’ya Venedik küffârı istilâ edip o kadar bakımlı, donanımlı ve sağlam kale edip limanını temizleyip her yerini sağlamlaştırıp içini 10.000 soltat ve murtat-ı küfrât ile doldurup mülkiyet üzre zabt ettiler. Aman ile kaleyi kâfire veren cebeciyi, yeniçerileri, yeniçeri ağası (—) ağayı, muhafız olan Abaza Ahmed Paşa'yı gemilerle Asitâne’ye gönderip bunlar Der-i devlet'e geldiklerinde tüm bu Bozcaada'yı kâfire verenleri kılıçtan geçirdiler. Bizzat Köprülü Mehmed Paşa karadan, donanma-yı hümâyûn denizden Boğazhisar’a varıp bir gecede yiyecek içecekler ile 3.000 yiğidi Köprülü Bozcaada'ya döküp ardı sıra Kazdağı tarafından 3.000 serdengeçti de yardım döktü. Biribiri ardısıra zahire ile asâkir-i [92a] İslâm Bozcaada'ya varınca (—) gece büyük savaş olup (—) tarihinde Sultan IV. Mehmed Han zamanında Köprülü Veziriazam Mehmed Paşa eliyle Bozcaada feth oldu. O günlerde bizler de Melek Ahmed Paşa efendimiz eliyle Özü Kalesi'nde 7 gün 7 gece büyük savaşlar edip Özü Kalesi'ni Kazak melunlarından kurtardık. Müjdesi Köprülü'ye Bozcaada altına gelip Köprülü şâd olup,

"Hamd-i Hudâ bir ayda iki kale feth oldu" buyurmuşlar. Fetihten sonra Köprülü Bozcaada'yı o kadar imar etmiş ki hâlâ Kahkaha Kalesi gibidir.

Bozcaada’nın şekli: Fırdolayı büyüklüğü 60 mildir, ancak kıbleye uzunlamasına bulunup Anadolu'da Kazdağı tarafına (—) mahalle (—) mil yakındır. İçinde (—) adet bakımlı, şenlikli, bağlı ve bahçeli köyleri, âbıhayat suları ve kuyuları vardır ve tüm dağları bağlardır. Misket üzümü olur ki yeryüzünde yoktur. Hatta Rumeli Kadıaskeri Dahkî Efendi bağlarında 17 çeşit kokulu üzümü olur ki Sincar Dağı'nda olmaz. Meğer Kudüs-i Şerif yakınında Hazret-i Halilürrahman üzümü ola. Ama bu Bozcaada üzümü halilîden sulu, lezzetli, yemesi hoş ve kokuludur.

Bozcaada Kalesi’nin şekli

Adanın doğu tarafında Anadolu tarafı görünen bir kaya üzerinde yedigen şeklinde dirsek dirsek birbirine yanaşık kuleler ile süslü ve beden dişleri ile bezeli olup bir şeddadî kesme taş, hazır-baş bir kaledir ki içinde, dışında ve kapı aralarında silâhlar dolu doludur. Allah korusun bir daha küffâr alması imkânsız bir surdur ve hendekleri etrâfında kesme derin hendekler vardır.

Ve (—) kapısı var. (—) yönüne bakar iki kat yeni demir kapılardır. Hisar içinde (—) adet kiremitli haneler vardır, dizdar, kethüda, imam ve müezzin haneleri mamurdur, cebehanesi, ambarları, su yolları ve bir (—) hünkâr camii var, başka imaret yoktur.

Bu kalenin çepçevre büyüklüğü (—) (—) adımdır ve (—) kat duvarlı İskender şeddi kaledir. Toplam (—) adet şahane topları var ki tâ Eşek Adalarını döver. Melek Ahmed Paşa efendimizin yaptığı kulede de uzun toplar vardır ki bu tarafta yel değirmenleri vardır.

Bozcaada Kalesi varoşunun anlatılması

Bu kalenin (—) tarafında deniz kıyısında varoşu (—) içinde (—) (—) (—) (—) (—) toplam (—) adet tek katlı ve iki katlı kârgir yapı şekilli tamamen kiremit örtülü evlerdir.

Ve hepsi (—) adet mihraptır. (—) camii (—) (—) (—) (—) (—) (—) (—) başka mescitlerdir, lâkin Müslümanından Rum keferesi çoktur, ama Ermeni, Yahudisi ve Firengi yoktur. 19 adet küçük ve büyük kiliseleri vardır. Liman yakınında hanı ve bekâr odaları var, hamamı (—) ve mektebi (—) ve çeşme ve sebili (—) (—) ve (—) adet çarşı pazarı var, ama bedesteni yoktur.

Suyu ve havasının hoşluğundan mahbub ve mahbube Urum dilberleri ve Rum keratseleri vardır. (—) Limanı (—) tarafında kapılı limandır ki 60 pâre paturuna gemi alır. Yere gelesi küffâr çok iyi temizlemiş.

...............(1 satır boş).....................

Bozcaada Kalesi’nin hâkimlerini bildirir

Evvelâ her sene Bursa Sancağı ve Biga Sancağı beyleri zeamet erbabı ve timar erbabıyla 2.000 asker muhafaza eder. Kale dizdarı, kethüdası, çavuşları, mehterbaşısı, (—) adet kale neferatları ve liman reisi vardır. Asitâne tarafından bir oda yeniçeri ağası, başçavuşu ve kâtiple ve bir oda cebeci ve bir oda Dergâh-ı âlî topçuları çorbacıları ve odabaşılarıyla her an hazır İslâm askerleri vardır. Şeriat tarafından 150 akçe pâyesiyle yüksek kadılıktır. Sipah kethüdayeri, muhtesibi ve bâcdârı vardır. (—) (—) (—) (—) (—) [92b]