Buyak (Buják)

Seyahatnâme’de Buyak (Buják)

Macarca (—) (—) demektir. Bu da daha önce Orta Macar'ın Keskesen katanalı kalesi idi.

Sonra 1073 [1663] tarihinde Tatar Hanzâde Ahmed Giray Sultan Uyvar gazasına giderken Kazak askeriyle hisarın dibine konup kâfir kaleyi yakmadan kaçınca önce hisar içine Hatvan Kalesi askeri girip zapt ederler, zira Hatvan Kalemize pek yakındır. Hâlâ içinde fermansız 300 nefer gaziler bulup bunları dizdar ve hisar eri Koca Mehmed Paşa bir adalet etti ki sanki Ömer adaleti etti. Ve Hatvan beyine subaşılık olarak katıp Hatvan Kazası naipliği oldu. Ve yeteri kadar cebehane ve zahireler koydu. Hatvan'dan 10 adet top getirmeye âdemler gidip kaleyi onarmaya başladılar. Hisar içinde 300 kadar daracık haneleri ve bir manastırı vardı, hünkâr için cami oldu.

Kalesinin şekli: Gökyüzüne doğru Samanyolu gibi baş çekmiş bir yalçın kanara kaya üzerinde Ustolni-Belgradı yakınındaki Çavga Kalesi gibi bir sarp, sağlam, yüksek benzersiz bir kaledir, ama gayet küçüktür. Bir taraftan asla havalesi yok şeddadi yapı güzel bir kaledir. Ancak bir kapısı, içinde cebehanesi, tahıl ambarları, su sarnıçları ve bir Yusuf zindanı gibi derin, kement ile, dolaplar ile inilir cehennem çukuru gibi bir zindanı var. Daha önce Osmanoğlu elinde imiş. Kâfirler Sultan Ahmed Han zamanında Hatvan Kalesi'ni istila edince bu Buyak Kalesi'ni de almıştı. Hâlâ camimizin mihrabı ve minberi 60 yıldan beri durur idi.

Bu cami yanında bir âbıhayat kuyusu var ki Temmuz ayında suyu buz parçasıdır. Sanki dağ delen Ferhad usta bu kayayı burgu veyahut matkap ile delip su çıkarmış, tam 90 kulaçtır. Ve bu kale kulelerinden aşağı bakmaya insanoğlu cesaret edemez, ama,

Buyak Aşağı Varoşu

Bir mamur Macar keferesi varoşudur. Tüm Hatvan reayası bu varoşa doldular ve kaleye martolos kul oldular.Tamamı 500 adet mamur ve donanımlı, tahtalar ile örtülü ve daha fazla mamur olmada bir varoştur, zira Hatvan'a kadar gayet verimli, bereketli geniş ovalardır. Bu Buyak Kalesi, Seçan Kalesi, Germat Kalesi ve Hatvan Kalesi aralarına düşmüştür. Gerçekten de çok sağlam ve yüksek kale fethedilmiştir, zira bu kale Hatvan Ovası ortasında bir yumurta gibi bir yumru ve sivri kaya üzerinde yapılmıştır. .