Cize (Gize)

Seyahatnâme’de Cize (Gize)

Büyük şehir ve eski belde imiş. Ehram dağlarını yapan kahin Surid'in yapısıdır. Ehram dağları ile Fustat şehri ki eski Mısır'dır, onların iskelesidir. Mısır toprağında (---) kese iltizamlı kaşifliktir. 100 adamıyla ve 7 bölükten mevcut ve silahlı muhafız askeri ile yönetir. İyi kaşifliktir ve kendine senede 40 kese mal hasıl olur. Şeyhü'l-Arabı Habiroğlu'dur, çöl tarafının hakimidir.

Bir hakim de 150 akçe ile ihsan olunur kazadır. (---) pare köylerinden 2 müddeti 6 Mısır kesesi hasıl olur şerif kazadır. Şeyhülislam Boluvi Mustafa Efendi'ye arpalık olarak ihsan olunmuştur.

Şehri Nil kenarında bağlı, bahçeli ve bin haneli mamur ve süslü şirin kasabadır. Tamamı 40 mihraptır, ama (---) hutbedir. Bunlardan çok cemaati olan eski mabet Eski Cami, (---) hayratıdır. Dua kabul olacak makamdır, zira bu camide ziyaretler var. Ve (---) camii, (---) camii, gerisi mescitlerdir.

2 han, 6 kahvehane, 7 sıbyan mektebi, 8 sebil, 1 hamam ve 3 tekke vardır. Şenlikli hanelerinde İkbal Kaşif Sarayı ve Boluvi Mustafa Efendi Sarayı'ndan yüksek süslü saraylar yoktur.

Bağı bahçesi ve hurmalığı çoktur, ama bostanları yoktur, zira sığır ve koyun yurdudur. Çarşı pazarında tüm halkı sütçüdür ve 200 adet dükkandır. Cize sütü ve kışta kaymağı gayet lezzetlidir. Her gün 20 bin külek yoğurt ve 10 bin çanak kaymak tabak tabak Mısır'a gider. " ... içenlere halis ve içimi kolay süt içiririz" [Kur'an, Nahl, 66] ayeti süt hakkındadır ki nice bin testi lezzetli sütü Mısır'ı besler. Sanki Cize sığırları ve koyunlan Mısır halkının süt analarıdır. Ebu Hüreyre sütü çok sevdiklerinden dua eder, onun için Cize'nin yoğurdu ve sütü Ümmü Dünya'ca beğenilir.

Suyu ve havasının hoşluğundan otu ve çayırları bol olup hayvanları ta Ehram dağlarına kadar yeşillik mezra yerlerde otlar, onun için hayvanlarının sütü çok olur.