Çoban Kalesi

Seyahatnâme’de Çoban Kalesi

Oradan yine doğu tarafa giderken tehlikeli yerleri geçip,

(— ) tarihinde İslâm Giray Han asrında Çoban Mirza Çerkez eşkiyalarından güvende olmak için bu kaleyi yaşamıştır, yani yapmıştır. Dört köşe ağaçtan palanka yapmıştır. Büyüklüğü tam 400 adım olup dört köşesinde yine birer adet ağaçtan sağlam kuleleri ve kuzey tarafa bakan bir ağaç kapısı var. Kale içinde kârgir yapı bir mescidi var. Hamamı, çarşı pazarı ve hanı yoktur. Zira bu kale halkı ancak kış günleri bu kalede otururlar. Diğer zaman dağlarda ve ovalarda obaları, koyları ve cılkılarıyla otururlar. Obaları yine Türkmen obaları gibi keçeden kubbe kubbe evlerdir ki içleri kafes kafes örülüp tokmak kayışlarıyla bağlı çubuk ağaçlardır. Gerektiğinde obaları bozup kayışla bağlı kafes çubukları bir yere toplanır sanatlı oba evlerdir. Tepelerinde birer delikleri vardır, oradan aydınlık girer. Kış günleri obaları içinde yanan ateşlerin tütünü o delikten çıkar, hamam gibi keçeden evlerdir. Göç sırasında bu keçeden oba evleri develere ve deve arabalarına yükleyip konup göçerler. Ve bütün arabalarını develer boyundurukla çekip konak konak götürürler. Bütün Nogay Tatarları çifti develer ile sürüp buğday, arpa ve darı ekerler. Hatta develer sığırdan iyi çift sürerler. Çamura dayanır bir çeşit buğur develeridir ki arkalarında ikişer hörgüçleri vardır. Sanki kudretten eyer gibi yaratılmıştır.

...

Beri taraftan bu Çobaneli Kalesi içinde obalardan başka şey yoktur. Kale etrafında cehennem çukuru gibi derin hendeği var. Dahi etrafı sık ormanlı bayırlı ve çayırlı yerlerdir, ama kalesi zemini bir düz yeşillik yerdir. Kaleden taşra varoşu toplam 200 kadar keçeden oba evlerdir.

Bu Çobaneli kavminde olan hayvan, sığır, sıpa, at, koyun ve kuzu bir Tatar kavminde yoktur. Esirleri de gayet çoktur, gayet zengin bay kavimlerdir.

Bu Çoban Kalesi'nin kıblesi tarafındaki hendeği içinde Pisibaysı Nehri akar. Yine Şağake dağlarından çıkıp Adahun Boğazı önünde Karadeniz'e karışır âbıhayat küçük sudur, atlar ile geçilir. Sonra bu Çoban Kalesi'nde Çoban Mirza, Han'a birkaç yorga atlar verip ve at etinden Han'a hayli ziyafetler edip oradan 4 saat ormanlar içinde gidip,