Çorlu

Seyahatnâme’de Çorlu

Kurucusu Yanko ibn Madyan'dır. İlk önce 720 [1320] tarihinde Edirne fatihi Gazi Hudavendigar fethidir. Yerlere kadar yıkmıştır. Kendileri Kosova'da şehit olduktan sonra küffar yeniden tamir edip (---) yıl ellerinde kalmıştır. Daha sonra (---) tarihinde Yıldırım Bayezid Han feth edip bütün duvarlarını yıkmıştır. Hala yapı kalıntıları Çorlu şehrinin kuzey tarafında bellidir.

Daha sonra (---) tarihinde Fatih Mehmed Han feth etmiştir. Edirne hakimi hükmünde (---) (---) 150 akçe şerif kazadır. Ve nahiyesi 30 parça köydür. Kethüdayeri, yeniçeri serdarı, muhtesibi ve yeniçeri kolluğu yasakçıları vardır.

İsimlendirilmesinin sebebi odur ki; Koca Gazi Hudavendigar bu kaleyi feth etmede zorluk çektiğinden "Şu Çorlu dahi feth olmadı" demiştir. Fethedildiğinde ismine çorlu (hastalıklı, dertli) dediler. Gerçi yayla yerde havası tatlı yerdir ama genellikle Çorlu halkı çorlulardır, ama padişah seferi olduğunda her memleket halkının birer çeşit oran (haykırış) derler isimleri vardır. O isim ile birbirlerini çağırıp çadırlarını, tabilerini ve adamlarını bulurlar. Haleb diyarının oranı "Ya ahad"dir. Diyarbakır'in "Amid"dir. Bu Çorlu'nun oranı olan "Bey" çağrılır, Çorlu çağrılmaz.

Eski şehirdir. Kefere zamanında bunda bir deyr-i metin var idi. Sarı Saltuk orada makam edinmekle onun şerefiyetine bu şehir gayet bakımlı ve şenlikli idi. Hala nice bin yerde yapı kalıntıları açık seçik bellidir, ama şimdi Osmanoğlu elinde tamamı 3.000 kiremit örtülü altlı üstlü kargir mamur binalardır. Ve toplam 15 Müslüman mahallesi ve 15 kefere mahallesi sayılır, ta kefere zamanındaki imaretten kalmış keferelerdir.

Müslüman mahallelerinin anlatılması: Evvela Arahacıbaşı Mahallesi, Muslihiddin Efendi Mahallesi, Keçecizade Mahallesi, Abbaszade Mahallesi, Karacaahmed Sultan Mahallesi, Burhanzade Mahallesi, Hisar Mahallesi, Hacı Gani Mahallesi, Mustafa Efendi Mahallesi, Odunpazarı ve (---) mahallesi. Meşhur bakımlı mahalleler bunlardır. Ve her bir mahallede birer mescit vardır, ama üç yerde cuma namazı kılınır, kalabalık cemaate sahip büyük camiler vardır.

…

Ve iki adet ilim öğrenilen dershanesi vardır. Ancak İmaret Camii yakınında Süleyman Han'ın Kurşunlu Medresesi bakımlıdır. Talebeleri, dersiamları, vakıf tarafından talebelerine oda kirası, et ücreti, aydınlatma (mum) ücreti ve belli aylıkları daima vardır. Ve 20 adet de sıbyan mektebi vardır. İki adet imareti vardır ki bütün konuklarına her gün iki öğün yemeği bolca verilir.

Ve (---) adet çeşmeleri vardır, ama yüksek yayla yerinde bulunduğundan bütün melikler bu şehri sulayıp insanların susuzluklarını gidermede acizlik çekmişlerdir. Sonunda hesapsız ve bol paralar ve mallar harcayarak şehir içine kuyular gibi sarnıçlar kazmışlardır. Oradan at dolaplarıyla suları çekilip çeşmelere paylaştırılır.

Evvela eski Süleyman Han Çeşmesi tarihidir:

Şeh Süleyman sahibü 'l-hayrat
Malikü 'l-bahr u padişah-ı ber
Hak Te'ala behişte ede kabul
Geldi tarihi "ecruhü 'l-kevser" Sene 965 [1558]

Ve Taya Kadın Çeşmesi, üç adet akar pınardır.

Kürd Sefer Ağa Çeşmesi, İmaret Çeşmesi, kefere mahallesindeki [107a] Acıçeşme, İmaret hanı yakınında IV. Murad Han'ın Ruznamecisi İbrahim Efendi Çeşmesi ve çarşı içinde Kul Kethüdası Süleyman Ağa Çeşmesi tarihidir ( ---) ( ---) ( ---) ( ---) ( ---) ( ---) ( ---).

V e hepsi ( ---) adet sufi ve derviş tekkeleridir Evvela Abdi Halife Tekkesi, Karaca Ahmed Sultan Tekkesi ve Davud Dede Tekkesi. Bunlar meşhur tevhid ehli tekkeleridir.

Ve tamamı 18 adet büyük hanlardır. Zira gayet işlek bir yol olup haftada iki kere büyük pazar durduğundan adam deryası toplandığından bakımlı hanları çoktur.

Evvela dört hanı baştanbaşa kurşunludur. Bunlardan, bakımlı ve donanımlısı İmaret Hanı'dır ki gelen giden yolcular için hasbi kervansaraydır.

Çarşı başında Ahmed Efendi Hanı, Tekkecizade Hanı ve Odabaşı Hanı, Hızır Ağa yolundadır.

Ve Yumurucakzade Hanı, Akçakoyunoğlu Hanı, Osman Dede Hanı, Davudzade Hanı, Hidayetullah Çelebi Hanı, katır nalbandı Mustafa Beşe Hanı, Kızılbaşzade Hanı ve Hüsam Dede Hanı. Bunlar bakımlı hanlar, tüccarların ve gelen giden yolcuların konukevleridir.

Ve hepsi iki hamamdır. Evvela Taye Hatun Hamamı, yapısı ve havası tatlı çifte hamamdır ama suları acıdır.

Ve İmaret Hamamı, Süleyman Han'ındır, bu da çiftedir. Bunlardan başka halk için genel hamam yoktur. Ancak 26 halkın seçkinleri için hanedan hamamları vardır.

Ve ayandan seçkin hanedan sahiplerinden Şemsizade Çelebi ve Alimi Efendiler, İbri Efendi, Balı Efendi, Serdar Ali Beşe ve Arahacızade vardır ki meşhuru bunlardır.

Ve toplam 600 adet dükkandır ama bedesteni yoktur. Ancak bütün sanat ehlinden mevcut olup her hanları birer sağlam bedesten gibi olup bütün değerli şeyler bulunur, ama bütün güzellik çarşısı büyük bir caddenin iki tarafına düşüp üzerleri örtülüdür.

Bütün caddeleri beyaz taşlarla döşenmiş pak sultan çarşısıdır, ama Bakkallar çarşısı bir semte düşüp düzgünce sıra ile yapıldığından birbirlerine rağmen öyle bakımlı bakkal dükkanlarıdır ki yiyecekler ve içecekler ile süslenmiş güzellik pazarıdır.

Havası gayet tatlıdır. Bağları vardır ama üzümü pek beğenilmez. Beğenilenlerinden; peyniri Rum, Arap ve Acem'de meşhurdur. Hatta küçük küçük Çorlu peyniri, dil peyniri ve kaşkaval peyniri ne Kemah katığı peynirine benzer, ne Midilli peynirine ve ne Şam karişesine (ekşimik) benzer. Padişahlara ve bütün diyarlara hediye gider bir tür Çorlu'nun kaşkaval peyniridir ki Mısır'ın cübin-i halumu (halum peyniri) onun yanında sanki Varna peyniridir. Zira bu Çorlu ovalarında nice kere yüz bin sürü koyunları var. Hepsi yeşillik vadinin nice bin çeşit otlarından ve yeşilliklerinden atlayıp süt hasıl edip ondan peynir ederler. Büyük düzlük geniş ovalardır ki halk arasında: "İlahi seni Çorlu kırinda pitireyim?" derler. Bu söz halk arasında atasözü olmuştur.

V e bu şehrin halkı gayet ikram sahibi adamlardır ve nice bin sürü koyun sahipleridir.

Ve bu Çorlu şehrinin kıblesinde Marmara denizi kıyısında Tekirdağı şehri bir konaktır ve kuzey tarafında Kırkkilise (Kırklareli) şehri de bir konaktır. Batı tarafında Edirne dört konaktır, ama dört tarafı gayet bakımlı köylerdir.

................ (1 satır boş) ...............

Çorlu'nun ziyaret yerleri: Evvela Köprücü semtinde Osman Dede ziyareti, bütün bölge halkı adaklarıyla varırlar. Ve,

Mevlana Behişti Efendi ziyaret yeri: Behişti kabre erdi, behişt oldu. Vize şehrindendir. Çorlu'da zaviyesi sahasında gömülüdür. Mezar taşına "Kad intekale el-merhum" diye kendi el yazısıyla 6 gün önce yazdıktan sonra ölmüştür, eserleri çoktur. Ve,

Mevlana Uzun Balı Efendi: İmaret müderrisiyken vefat etmiştir. Medrese yakınında anayol üzerinde gömülüdür. Alim, fazıl, musannif ve mü'ellif kimse idi. Hadis ilminde zamanın seçkini idi. (---) (---) (---)