Debil (Eğil)

Seyahatnâme’de Debil (Eğil)

Evvelâ yapıcısı (—) ve isimlendirilmesinin sebebi,

.................... (1 satır boş).....................

Ve fatihi, ilk defa kayserler elinden (—) (—) (—) fethetmiştir. Daha sonra (—) tarihinde Çıldır fatihi Yavuz Sultan Selim Şah vezirlerinden Bıyıklı Mehmed Paşa ile Molla İdris oranın hâkimi Ulu Kaçar Han elinden fethedip Diyarbakır altında hâlâ yine sancakbeyi hükmündedir. Beyinin hâssı padişah tarafından 2.000 akçedir. Kalesinin zemini Şat kenarında bir yalçın taş üzerinde dörtgen şekilli Şeddâdî sağlam yapılı bir kaledir. 2.000 toprak örtülü bağlı ve bahçeli altlı ve üstlü kârgir yapı güzel hanelerdir ki tamamı yalçın kayalar üzerine kondurulmuş havadar evlerdir.

Bunlardan, hâkimi Kaçar Bey oğlu Abdülmü'min Bey'in hanesi mamurdur, gayet yaşlı ve gün görmüş beydir. Sancağında toplam (—) adet zeamettir ve (—) adet timardır. Tamamı (—) adet silahlı asker olup beyiyle sefer eşerler.

Alaybeyi ve çeribaşısı vardır ama beyi Osmanlı beyi gibi azil ve nasb [atama ve görevden alma] kabul etmez. Yavuz Sultan Selim kanunu üzere hükümettir. Beyi ölse sancağı oğluna verilir, Zira hükümettir. Padişah tarafından bunların emirleri elkâbında "Cenâb" diye yazılır. Zirâ 'maktu u'l-kalem ve mefrûzu'l-kıdem' [her türlü vergiden muaf] hükümettir.

Diyarbakır Eyaleti'nde beş hükümettir ki müebbedlerdir. Evvelâ Cezire Hükümeti, Gene Hükümeti, Palu Hükümeti, Hazzo Hükümeti ve Eğil Hükümetidir.

Eğer bu hâkimler çocuksuz ölürlerse hükümetleri başkalarına verilir. (—) (—) (—) (—) [198a]