Deveyeli Nogayı Aşireti

Seyahatnâme’de Deveyeli Nogayı Aşireti

Bu kavim de Moskov diyarından kaçıp Edil Nehri'ni geçip beri yakada Heyhat Ovası'nda Kalmık Tatarı derdinden duramayıp Kuban Nehri'ni beri Çerkez tarafına geçmiştir. Hâlâ bu Bolatkay ve Âdemî dağları içinde bulunan 8 bin adet Şafiî mezhepli mümin ve muvahhid, sadaklı ve savatlı zor batır, cesur Nogay kavmidir. Bunlar da Han'a gelip yorga atlar ve iyi esirler hediye verdiler.

Ardından Bolatkay oğulları Han'a bin adet pür-silâh tüfenkli yardım verip ve beyleri bile atlanıp kıble tarafına, sarp dağlar içinde 6 saat gidip nice âbıhayat sular içip ve nice ismi bilinmeyen dereler geçip,

------------------------------------

Ardından paşa tüm askeriyle batı yönüne ormanlar içre,

Bu Nogay kavmi de Moskov diyarında reaya iken ceng ede ede çıkıp 40 yıldan beri bu yurtlarda yerleşmişlerdir. Koyunları, sığırları ve develeri gayet çok olduğundan "Devey eli" derler. Mirzalarının ismi de Devey Bay Mirza diye nam vermiş bir kart (yaşlı) adamdır.

Toplam 5 bin askere maliktir. Jana kavmi, Şağake kavmi ve Hatukay Çerkezleri ile kardeş olup adı geçen Çerkezlerin dağlarında sakin olup hoş geçinirler. Zira Hatukay beyi olan Canbe Giray adlı kefere Çerkezinden kız almıştır.

Hatukay Çerkezi beyi de zengin Çerkezdir. İsmi Canbe Giray olmasının aslı, bu Çerkezistan halkının adetleri odur ki hanelerinde bir misafir konduğu gece hane sahibinin bir oğlu doğsa misafirinin ismini oğluna ve kızına korlar.

Meğer Canbe Giray Han Acem seferine bu Çerkezistan'dan geçerken bu Hatukay Çerkezi Vilayeti'ne konup beyinin evinde misafir olmuştu. O gün beyinin bir oğlu doğunca ismini Canbe Giray korlar. Bir yaşlı ve tıraşlı koca keferedir.

Bu Canbe Giray Bey'in hanesinde Ak Mehmed Paşa konup diğer kıranlara paşanın askeri konup sabaha dek cümle paşalıların uğurlamadık [çalmadık] esvaplarını komadılar. Hatta bazı atların ayaklarından nallarını söküp çıkarmışlar. Nice adamların sürmeden gözlerini çalıp adamlar gözsüz kalmışlar. Yani mübalağa olsun, bu mertebe Çerkes hırsızları vardır. Bu diyarda "Hırsızlık ayıp değildir, yiğitliktir" diye hırsız olana kız verirler. Sabah olunca paşalıların kimi donum, kimi gömleğim, bıçağım, hançerim diye feryat ederler.

Hamd olsun hakir daha önce hizmetçilerime tembih edip "Uyanık olup bir şey çaldırmayın" demiş idim. Bütün eşyalarımız yerli yerinde olup sabah yola çıkılınca paşalıların kiminin atı gitmiş yaya kalmış gider, kiminin kontoşu ve kürkü gidip o şiddetli kışta yaya çamur içinde gider, kiminin kılıcı, tüfengi ve başka silahları yok. Her bir fakir paşalılar bir hayretler içinde perişan halde giderler.

Hakir bunlara gülümseyerek ve nice latife yollu şakalar ederek batı yönüne gidip,