Deylem

Seyahatnâme’de Deylem

Irak-ı Acem'de Kazvin toprağmda hâlâ sültanlıktır ki 1.000 askere sahip Pır Yâr Sultan'dır. Abbasîoğullarindan el-Müstekfî Billah yapmıştır. Öfkeli padişah olduğundan oğlu el-Müstemsik Billah'ı bu kente sürgün edip bu kaleyi oğlunun hapsedilmesi için yapmıştır. Onun için ismine Deylem dediler. Hâlâ Deylem-i Irak derler, yani Irak zindanıdır.

Irak-ı Arab deylemi Kudüs yakınında Kerek Kalesidir.
Rum'da mahpushane Rodos Kalesi'dir.
Acem ülkesinde hapishane Kahkaha Kalesi’dir.
Kırım ülkesinde Menkup Kalesidir,
Lehistan'da Kamaniçse Kalesi'dir.
Budin diyarında Usturgon Kalesidir.
Ve Alman diyarında Pojon Kalesi'dir.

Bu anılan kaleler bütün adıgeçen diyarların en derin mahpushane deylemleridir. Ama bu Deylem-i Irak hepsinden daha kötüdür. Gerçi sarp kayalı değildir ama yapısı yönünden Deylem-i Müstekfî diye kötü bir ün salmıştır. Ancak büyüklükte Surhbîd Kalesine denktir. Deylem Dağı eteğinde alçak bir tepe üzerinde gösterişli bir Irak hapishane kalesidir.

Aşağı varoşu ancak 2.000 hanedir ama yapıları gayet eskidir. Halkı ulema olduğundan her melike itaat edip şehri yağmalanmadığından eski yapı güzel haneleri vardı. Cami, han, hamam ve şah çarşısı vardır. Havası gayet hoş olduğundan olgun ve zeki çocukları, Aristo akıllı Şafiî mezhebinde adamları vardır. Hatta Tefsîr-i Deylemî sahibi (—) (—) hazretlerinin doğum yerleri bu şehir olduğundan Tefsîr-i Deylemî derler.

Bağı, bahçesi ve meyvesi boldur. Buğdayı iri ve kırmızıdır. Ancak ekmeği gayet lezzetlidir, sanki Hemedan ekmeğidir. En iyi ve güzel buğdayı Mut Kalesi'nin yapıldığı Rûdbâr Nahiyesinden gelir ama terbiye ile güzel ekmeği olur. Bu şehir,

....................(3 satır boş)....................