Edil (İdil) Nehri

Seyahatnâme’de Edil (İdil) Nehri

Tatar kavmi Etil derler, Çağatay kavmi İtil Nehri derler, kavm-i Moskov kavmi (— ) derler. Tarihçilerin ve dünya gezginlerinin sözlerine göre bu dünya Adası içinde bu Edil Nehri'nden büyük su yaratılmamıştır.

Ondan küçük Cayık Nehri'dir, ondan küçük Tuna Nehri'dir, ondan küçük Şattularab'dır, ondan küçük Mısır'da İsne, İsvan ve Sudan diyarında Nil Nehri taşkın sırasında büyüktür, ama kış günlerinde küçüktür.

Ondan Ceyhun, Seyhun ve Cihan-ı Rum, Aras ve Kür Suyu Rumeli'de Sava, Drava, Arda, Meriç, Tunca, Tise, Turla, Aksu, Süt Suyu, Özü Suyu, Muş Suyu ve Ten Suyu Azak dibindedir. Bu Edil Suyu ile Ten Suyu'nun araları bir konak yerdir. Ama bu yazılan suların hepsinden büyük gerçekten de bu Edil Nehridir ki bundan büyük nehri hakir gördüğüm yoktur.

Moskov memleketinden doğup gelip Hazar Denizine, yani Şirvan, Gîlân ve Demirkapı denizine kırk yerden deniz gibi olup girer. Her kolundan nice bin parça gemiler Moskov ülkesine gidip gelirler. Yeryüzünde Nil ve Ediiden lezzetli ve enli su yoktur. Lâkin Tuna Nehri İshakçı, Silistre ve İbrail vilâyetleri önlerinde Tuna Nehri de derindir, ama bu Edil Nehrinin 20 ve 25-30 mil enli yerleri vardır. Heşdekler 60-70 mil enli yerleri vardır diye anlattılar.

İlk başı Moskov'un (— ) (— ) şehri dağlarından çıkıp 700 parça şehre ve kalelere uğrayıp 5 aylık yerden sonra Hazar Denizi'ne kırk yerden karışır. (— ) (— ) (— )