Ermenek

Seyahatnâme’de Ermenek

(—) tarihinde Karamanoğlu Ermen kralı elinden yedi yıl kuşatma sonunda fethi mümkün olmayınca hile ile alıp mutasarrıf olmuştur. Adana Eyaleti'nde Silifke Sancağı toprağında paşa hâssıdır ve voyvoda hükmeder. 150 ve 300 akçe ile verilir kadılıktır.

Ve 2 nahiyesi vardır, biri İçel'dir, toplam 70 köydür. Senede 3 bin guruş hâsıl olur. Kethüdayeri, serdarı, nakibüleşrafı, müftüsü, dizdarı ve 18 neferi vardır.

Kalesi göklere çıkmış bir kırmızı dağın ortasında Rabbânî kudret ve Tanrı'nın hikmeti ibretlik bir kaledir. Ve 32 yılda 18 padişahlık yerde, denizde ve karada benzerini görmedim. Kudret eliyle yapılmış bir kaledir, asla duvardan ve burçlardan bir eser yoktur. Beş köşe veya dört köşe demekten uzak tuhaf bir kaledir. Çepçevre hendek ve kuleler kaydından uzak bir Demavend Dağı gibi eşsiz kaledir. Ancak doğuya bakan bir küçük kapısı var, ona da 140 basamak ağaç merdivenle çıkılır.

Bir yanı ağaç korkuluktur ki Allah saklasın insan aşağı baksa başı döner. Anlatılmayacak derecede tuhaf bir mağaradır. Semaya doğru uzanmış bir yalçın kırmızı parlak duvar gibi kayadır. İnsan tırnağı ilişip kuşlar mekân tutup konacak yeri yoktur, öyle parlak ve cilâlı kayadır. Zeminden iki yüksek minare boyu yüksekte oyulmuştur. Ve üç mızrak boyu yüksek oyulmuştur. 500 adım boyunda ve bin adım içerisi Bîsütun Dağı gibi oyuktur. İçi aydınlıktır, zira ağzı doğuya dönüktür. Ve içi sanki bir sahradır.

Bu mağaranın üstü göklere uzanmış kayalardır. Daha üstü yeşillik geniş bir alandır. Bunu Ermen kralları İslâm askeri korkusundan sığmak edinmişler. Hâlâ demir kapısı eski zamandan beri bir küçük kapıdır.

Bu mağaranın içinde 40-50 kadar kârgir bina evler vardır. Bazısının pencereleri ve şahnişinleri doğu ve kıble tarafına, aşağı şehre, dağ ve taşlara nazır evlerdir. Bazı evler tahta örtülüdür. Bazısı açıktır, zira yağmur isabet etmez. İçinde bir camii var, minare mümkün değildir.

Bu evlerden Tanrı hakkı için insan aşağı şehre baksa gözü kamaşıp midesi bulanır. Hikmet bu ki içinde yine kayalardan âbıhayat sular çıkıp aşağı akar.

Kısacası övgüsünde dil aciz, benzersiz bir kaledir. Ancak ne top, ne tüfenk ve cebehanesi, hiçbiri yoktur. Sultan İbrahim bir kadını orada hapsetmiş. Ondan başka insan yoktur. Bütün halkı aşağı varoşta otururlar. Gece gündüz kapısı kapalıdır.

Bu kalenin eteğinde kıble tarafında İrem Bağı varoşu, dere ve tepeler üzerinde toplam 800 adet kârgir bina evlerdir. Ve hepsi toprak ve kireç örtülü eski yapı evlerdir.

…

3 medrese, 6 sıbyan mektebi, seyyahlar tekkesi, 3 han, 1 Mevlevihane ve 2 hamamı var. Ama Karamanoğlu'nun hamamının suyu, havası ve binası gayet hoştur.

Ve 17 âbıhayat çeşmesi vardır. Bağı ve bahçesi dağı ve taşı tutmuştur.

Ermenek bezi, narı ve beyaz lavaş ekmeği ve kalesi meşhurdur. Ve toplam 50 dükkândır. Bedesten yoktur, ancak her şey bulunur bir şirin eski kasabadır. Halkı gayet yoğun Ermenak Etrakidir ve fukaralardır. Ayanı Süleyman Bey ve kardeşi Ahmed Ağa'dır.