Ermeni Kilisesi

Seyahatnâme’de Ermeni Kilisesi

Bu da ibretlik bir hoş kilisedir ve bir yüksek kubbedir. Dört tarafında yan kubbeleri bulunan bir şirin ve sanatlı yapıdır. Ama orta kubbesi yan kubbelerinden 40 arşın yüksektir. Ve tamamen altınlarla bezenmiştir. Çeşit çeşit resim, timsal ve kandillerde süslenmiştir. Bu Kumâme Kilisesi gibi mühürlü değildir, gece gündüz açıktır. Ancak Kumâme kadar büyük değildir ama Kumâme'den aydınlıktır. Zira dört tarafı necef ve billur camlar ile süslüdür.

Selim Han, Ermenilere hatt-ı şerif verip o asırda tamir etmek bahanesiyle bütün kâfirlerin yardımıyla bir kilise yapmışlar ki sanki bir selâtin camiidir. Cenâb-ı Bârî Müslüman ibadetgâhı olmasını nasip ede.

Henüz usta mühendis elinden çıkmış bir beyaz inci gibi açık kilisedir. Diğer kiliseler gibi döşemesi taş değildir. Baştan başa Uşşak, Safet ve Acem'in ibrişim altınlı halıları ile döşelidir ve gayet temizdir. Dış yan sofaları renk renk Mısır hasırları ile döşelidir.

Avlusunun dört tarafında misafirhaneleri var, kervansaray gibi yolcular gelip üç gün konuk olup Keykavus mutfağından nimeti bolca verilir. İster Müslüman ister başka milletten olsun herkese o kadar izzet ikram ederler ki yiyecek ve içeceklerden kuş sütü istesen hemen temin edip getirirler. İnsanlar konuk olduğunda mihmandarlık edip dîbâ, şîb ve zerbâf gecelikler getirip gülsuyu, ûd ve ambere kadar getirip misafirin dimağını kokulandırırlar. Hizmete yatkın ve hevesli akıllı ve olgun çocuklar saçlarını dağıtıp hizmet ederler ve bu çeşit hizmeti Rum keferelerine rağmen ederler.

Kumâme'den fazla o kadar süslemişlerdir ki Anadolu, Arap, Acem, Hint ve Sind'den bütün Ermeni zenginleri mücevher kandiller, mücevher haçlar, alemler ve değerli buhurdanlarda gece gündüz ûd, amber, aselbend, sandal, sümbül-i hıtayî, günlük ve kâfûr yakarlar ki insanın beyni kokulanır.

Bu kilisenin yanında yaşlı kapıcı kefereler vardır, onlara pabuçları teslim edip girilir. Haremine bile pabuç ile basmaya koymazlar, gayet pâktır. Bu avlunun kapısı üzere kemer altında bir parça beyaz mermer kitâbe üzere bu tarih:

Emera hâze'd-deyra milleti'l-ermeni'l-mesîhiyye müsellemün bitekâlîfi'l-'örfiyye fî marifeti Selim Şah ibn Bayezid Harı, diye yazılmıştır.

Bu yazıdan aşağı ellerinde olan ahidnâme gereğince lanetnâmeleri yazılmış ki bunlara ahidnâmeye aykırı davranılmaya, diye yazılmıştır. Allah Müslüman mihrabı etmeyi nasip ede, âmin.