Eski Anavarin (Navarin) Kalesi

Seyahatnâme’de Eski Anavarin (Navarin) Kalesi

Bundukani Venediği banı yapısıdır. 906 tarihinde Sultan Bayezid Han'a Venedik kafirleri kale anahtarlarını aman ile teslim ettiler, zira padişahın gücüne karşı koyamayacaklarını bilip verdiler. Daha önce Fatih'in Gördüs Kalesi'ni nasıl fethettiğini hatırlarına getirip bu amansız kaleyi aman ile verdiler.

Ama Tanrı hakkı için savaşla alınacak kale değildir. İçinde suyu ve zahiresi olsa 7 sene kuşatmaya dayanır, Samanyolu gibi göklere doğru yükselmiş, benzersiz bir kaledir. Hala Bayezid Han yazımı üzere Mora Eyaleti'nde tüm örfi vergilerden muaftır.

Kalesi bulutlara baş uzatmış bir yalçın sarı kayanın tepesinde bir şeddadi yapı, Kahkaha Dağı gibi yüksek kaledir ki sanki Van Kalesi'dir. Ama bu kalenin 4 taraf kayasını deniz dövüp kuşatmıştır. Ancak doğu tarafında bir incecik kumsal yolu var, karadır ve bir ince kumsal yol da limanın tam ortasında bulunmuştur. Bu iki yoldan başka 4 tarafı denizdir ki bir taraftan zafer mümkün değildir

Aşağı limandan yukarı kaleye yokuş yukarıya 3 bin adımda çıkılır, gayet dik kayalı yokuştur. O tarafta doğuya bakar, demir sağlam ve dayanıklı bir yüksek kapısı var. Bu kapıdan içerisine aşağı kale derler. Tamamı 80 adet kiremitli bağ bahçesiz, kargir yapı daracık evlerdir, ama her biri cihannümadır. Sultan Bayezid-i Veli Camii bundadır, ufak tefek eski yapı bir camidir.

Ve tamamı 5 adet dükkancıklardır. Han, hamam, medrese, mektep ve bağ bahçeden bir eser yoktur. Hemen susuz bir adadır. Suyu aşağı liman kenarında adı geçen kumsal yerdeki kuyulardan eşekler ile kaleye taşırlar. Ama garip ibretlik bir seyirdir ki su getiren eşekler üzerine kalede su testilerini yükletip aşağı kuyuya indiğinde aşağıdaki adamlar testileri su ile doldurup eşekleri kaleye kovarlar. Eşekler su ile evlerinin önüne gelince segah makamında bir eşek sesi çıkarınca hane sahibi eşeğinin su ile geldiğini bilip eşekten suyu alıp yine gönderir. Öyle eğitimli eşekleri olduğundan Mora Vilayeti'nde darb-ı meseldir ki "Seni Avarin [Anavarin] eşeğinden talimli ederim" diye hizmetçilerine hitap ederler. İşte Avarin Kalesi'nin tepesine suları bu şekilde eşeklerle çıkar. Ve her hanede sarnıç bulunur.

Bu anlatılan aşağı kaleden beyaz kayalı yol ile baş yukarı orta kaleye çıkılır. Güney tarafa bakar bir küçük demir kapısı var ve 5 adet evleri var. Ama bir büyük su sarnıcı var, tüm yağmur suları kanallarla akıp bir damla yağmur suyu boşa gitmeyip yollardan sarnıca dolar, pak kayalı yolları var. Bu kalede asla köpek yoktur ki kapıcılar koymazlar.

Bu kale hanelerinde birkaç dut ağacı var. Dizdar ağa bunda sakindir. Ve bu orta kale içinde bir kat da iç kalecik vardır, ama hala yer yer duvarları harapçadır. Burada da su sarnıcından gayri yapı yoktur, zira insanlar bu narin hisara çıkmaya acizlerdir.

Bu anılan kalenin hem aşağısı ve hem yukarısının doğu tarafında asla duvar yoktur. Hemen kudret [267a] kalesidir, zira o taraflar 10 minare boyu yüksek yalçın kanara kayalardır ki havada uçan kuşların tırnak iliştirecekleri kadar yer yok bir cilalı ve parlak kayalardır. Burada şahinler, karakuşlar, kerkesler ve devlingeçler bazı yaralı kayalarda yuvalar yapıp tünemişler. Allah korusun, insan aşağı bakmaya cüret edemez. Bütün ovalar, dağlar ve bağlar doğu tarafta ayak altında gözükür. Güneyi, kıblesi ve batı tarafı Akdeniz bir gölcük gibi gözükür, yani ta bu mertebe bir yüksek kaledir.

Bu kalede 23 adet balyemez topları olup hepsi liman ağzına bakar. Ve aşağıda Yeni Avarin Kalesi burnunu döver uzun toplardır. Bunun leventleri aşağı Yeni Avarin Kalesi kulundan kuvvetli, yarar, bahadır ve namlı erlerdir. Toplam (---) adet hisar erleri vardır ama fakirlerdir. Fetih sırasında bu kale Moton Kalesi kazasına katılıp halen Moton nahiyesi olup niyabettir. Fetihten sonra Bayezid Han bu kaleye, denizi tarafına bir germe duvar yapmış, ama yer yer yıkılmıştır.

Bu germe duvarın karşısında bir uzunca ve karaca adacık vardır. Kıbleden batı yönüne uzunlamasına olup başka bir dağcağızdır. Bu adacık ile kale kayası arası bir sığlık boğazdır ki derinliği bir kulaçtır, ama adacıktan tarafa kadırgalar bolca geçerler, zira beri taraftan öteye bir yiğit adam el taşı atsa yetişir. Ta bu derece yakın adacıktır. Ve dahi liman kenarınca giderek büyük kemerlerle dağlardan ve kayalardan Avarin Kalesi'ne su getirmişler, ama zamanla ile bazı yerleri yıkılıp imar etmediklerinden suları gelmez.

Büyük Avarin Limanı'nın anlatılması

İtalyan Frengi dilinde bu limanın ismine Porto Çunkor derler, yani kova dikeni sazlığı biter demektir. Gerçekte bu liman etrafı sığlığında kova sazı yeşil yeşil bitip Mısır hasın gibi hasır örerler, hoş hasırı olur.

Bu liman, Moton Kalesi'ne 9 mildir ve Moton'a yıldız karayel üzerine gidilir. Bu liman bir tabii büyük limandır ki içine 500 parça kadırga, kalyon ve barça sığar.

Güney tarafa sanki kapı gibi iki kaya bulunup tüm toplar bu boğaza nazırdır. sekiz rüzgardan emin bir geniş güvenli limandır. Hatta bu liman içine 3 yerden büyük nehir karışır. İsimleri yukarıda yazılıdır.

Bu limana çok büyük gemiler girince limanın tam ortasında bir küçücük adacık vardır, palamarlarını adacığa bağlayıp demirlerini rüzgara göre her ne tarafa olursa bırakır, iyi yataklı güvenli limandır.

Hatta (---) tarihinde ilk Malta gazası diye 700 pare gemilerle Serdar Kaptan Yusuf Paşa ile bu limana donanma-i hümayun ile girip tüm Osmanlı donanması sığıp sulanıp eski kadırgaları burada bırakır. Tüm mühimmat, levazımat ve askerlerini başka gemilere yerleştirip bir gece bu limandan çıkıp Girit Adası'nda Todori kalelerini bir anda fetheder. Ardından Hanya Kalesi'ne sarılıp döve döve hamd olsun (---) günde fethettik.

Sözün manası odur ki bu Anavarin Limanı Osmanlı donanmasını alır bir güvenli yerdir.