Filibe

Seyahatnâme’de Filibe

Rum tarihleri üzere Filboz kral yapısı olduğundan Filiboz'dan bozulma Filibe derler. Hala kalesi şehrin ortasında bir boz kaya üzere olduğundan kale içinde yapıdan bir belirti yoktur. Ancak bazı mahzenler, zir-i zeminler (yeratlı) ve buğday anbarları vardır. (---) (---) yönüne kapısı açıktır. Asla hendeği yoktur, zira dört tarafı yalçın kayalar üzeredir.

Ve fırdolayı büyüklüğü (---) adımdır. Dizdarı, mehterhanesi ve neferatları yoktur. Zira iç il olduğundan cebehane ve neferat lazım değildir. Ancak iki mübarek bayramlarda ilan için iki şahi topları vardır. Filibe Nazırı Mehmed Ağa tarafından atılırdı. İmar olsa şirin yapı güzel bir kaledir, vesselam.

Ve eski şehir olduğundan Rumeli eyaletinde (---) sancağı toprağında hakimi Filibe nazırıdır.

Filibe şehrinin imaretlerinin anlatılması

Filboz Sahrası'nın ta ortasında büyük Meriç Nehri'nin güney tarafı kıyılarında Çanlıtepe, Boztepe, Canbaztepesi, Saraytepesi, Nöbettepesi, Saattepesi, Pınarcıktepesi, Gözcütepesi ve Alalıtepesi. Bu yazılan dokuz adet yumru ve yamrı boz boz kayalı dere ve tepeler arasında ve tepelerin yüksek zirvelerinde kat kat birbiri üzere kargir yapılı, bağlı ve bahçeli altlı ve üstlü tamamı kırmızı renkli kiremit ile örtülü büyük saraylar ve başka güzel yapılar vardır.

Lakin bu tepe addettiğimiz mahallelerin tamamı topraksız yalçın yalçın kayalardır. Havası şiddetli kışta gayet tatlıdır, ama Temmuz ayında adı geçen tepe kayalara alemi aydınlatan güneşin sıcaklığı tesir edince şehrin içi cehennem çukuru gibi olur. Sıcağın şiddetinden tabiat sahibi olan kimseleri Istanimaka Kasabası ve Despot Yaylası'na çıkıp iki üç ay hava değişimi ederler, ama kış mevsiminde bu şehrin tatlılığına ve halkının hoş sohbetine doyulup inkar olmaz.

…

Ve cümle 11 adet derviş tekkesi vardır. Evvela 11 adet Halveti ve Celveti tekkesi vardır. Ekseriyya ehl-i hırefi geysudar erlerdir. Kadiri ve Gülşeni tekkesi de var, ancak Mevlevihane yoktur.

Ve tamamı (---) adet bekar tüccar hanları olan kervansaraylardır. Evvela çarşı içinde Zal Paşa Hanı, (---) Dede Hanı, Şehabeddin Paşa Hanı (---) Tahtalkale Han ve köprünün karşı başında Varoş Hanı üçtür. (---) (---) (---). Meşhur kurşunlu hanlardır.

Ve hepsi (---) adet hoş havalı hamamlardır. Evvela Hünkar Hamamı, kurşunludur; gayet aydınlık yapıdır, suyu ve havası tatlıdır.

Meriç Nehri kenarında Şehabeddin Paşa Hamamı, hoş suludur.

Çelebi Kadı Hamamı, Yeni Hamam ve Kadıasker Hamamı.

Bu 8 adet has ve genel hamamlardan başka şehir içinde vilayetin ileri gelenlerinin dediklerine göre 165 özel saray hamamları vardır ki nicesinin şehir hamamı olma özellikleri vardır.

Ve tamamı 880 sultan çarşısı dükkanlarıdır. Köprü başında ta Ulucami'ye varıncaya kadar 1060 adım uzunluğunda büyük bir caddedir ki baştan başa büyük taşlar ile eski tarz kaldırım döşelidir. Bu anayolun iki tarafında kat kat çeşitli dükkanlar ile süslenmiş uzun bir çarşıdır.

Tahtalkala çarşısı da bakımlıdır. Balık pazarı, Bezzazlar pazarı, Gazzazlar pazarı ve attarlar gayet bakımlıdır.

Bir kargir sağlam yapılı kapıları zincirli bakımlı bedesteni vardır. Bütün diyarların kıymetli eşyaları onda bolca bulunur.

Ve bir çarşı da karşı varoşta 300 dükkandır ama onda bedesten yoktur. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)

Ve hepsi (---) adetsebil ve akar çeşmelerdir, ama böyle büyük şehre o kadar çeşme yetmeyip nice bin beygir yükü temiz suları Meriç Nehri'nden taşıyıp belde halkı kullanıp susuzluklarını giderirler. ( ---)

Filibe'nin mahbub ve mahbubelerinin anlatılması: Mahbub gençlerinin yüzlerinin- renkleri kızılcadır, ama mahbubeleri beğenilmez.

............... (1 satır boş) ...............

İbret verici eserlerinin anlatılması: Evvela şehir içinde Saattepesi derler, onun en tepe yerinde göklere doğru baş çekmiş minare gövdesi gibi bir bir saat kulesi var, onda bir saati vardır. Öğle vaktinde on iki nöbet vurur bir [135b] heybetli sesi var, Filibe Ovası'nın doğu ve batı tarafında bir konak yerde duyulur bir seyirlik saat kulesidir.

Meriç Nehri üzerinde 300 adım tahta köprüsü üzerinde bir köşkü var, ibret verici büyük bir köprüdür.

Filibe'nin ikliminin anlatılması: Usturlab ilmine göre bu şehir beşinci iklimin ortasında bulunduğundan boylamı (---) saat (---) derece (---} dakikadır ve enlemi (---) (---) (---) (---) dir.

Sanayiinin beğenilenlerinin anlatılması: Bağ ve bahçesi ve ak akçesi gayet çoktur. Zira kar yeridir. Gazzaz ve terzileri gayet yetkin ustalardır. Beyaz ve siyah renkli ve ince şeyh ahası olur ki bir diyara mahsus değildir. (---) (---)

İmaret aşevinin özellikleri: Evvela köprü başında Şehabeddin Paşa imareti: Bütün gelen giden yolculara, ateşe tapanlara, Hıristiyanlara, Yahudilere, Kıbtilere, Frenglere, miskinlere, zengin ve fakirlere gece ve gündüz cömert sofrası Keykavus Mutfağı'ndan minnetsiz dağıtılır. Ondan sonra Ulucami imareti; ara sıra işler, ama her Ramazan gecesinde nimeti dağıtılır.

Filibe Ovası'nın mahsülleri: Şahdane has ve beyaz pirinci olur, bir çeşidi de kırmızı renklidir ama lezzette Mısır diyarının Fereskür, Menzile, Birimbal ve Dimyat pirincinden fazla su götürür, gayet lezzetli ve hoş kokuludur. Cenab-ı Hak bu Filibe Sahrası'na öyle bereket vermiştir ki Mısır diyarından pirinç gelmese bu Filibe pirinci yeterli olur.

Filibe'nin mesire yerleri: Evvela köprünün karşı tarafındaki kasabada Osmanoğlu padişahının bin katar deve alır ahırları vardır. Her biri beşer yüz adım uzunluğunda deve ahırlarıdır. İçinde pek çok deveci haneleri, mutfakları ve hamamları vardır. O tarafta büyük cirit meydanlarında Filibe şehrinin iyi at binicisi olan asker, silahşör ve sipahileri o çayırlıklarda silahşörlük gösterirler.

Pınarbaşı Mesireyeri: İrfan meclislerinin kurulduğu bir zarifler yeridir. Ve (--·) (---) gezinti yeri,

................ (1 satır boş) ...............

Filibe şehrinin yapılarının durumları: Şehrin bütün evlerinin pencereleri kuzey tarafındaki Filibe Sahrası'na bakmaktadır. Bu hakir saat kulesine çıkıp şehrin yapılarını seyr ettiğimde 19 yerde kurşunlu yapı gördüm. Gayet bakımlı büyük şehirdir.