Gafirbat (Kafirabad) (Kazımkarabekir)

Seyahatnâme’de Gafirbat (Kafirabad) (Kazımkarabekir)

Karaman Eyaleti'nde hâss-ı hümâyûndan ayrılma Nişancı Paşa hâssıdır. 150 akçe şerif kadılıktır ve nahiyesi 18 parça köydür. 2 bin guruş hâsıl olur kazadır. Kethüdayeri, serdarı, dizdarı ve 18 neferi vardır.

Kalesi Kâfiryat Ovası'nda Hacı Baba Sultan Dağı'ndan bir top menzili uzak bir düz yerde dört köşe, şeddadi taş yapı, güzel bir kaledir. Dört tarafı 2.500 adımdır ve dört tarafında asla hendek yoktur.

Duvarı bir çeşit beyaz taş ile yapılmıştır ki benzeri bir diyarda yoktur. Bütün taşı sanki kerpiç gibi bir kalıpta kesilmiş baştan başa yassı taşlardır. Usta mühendis taşlarını birbirlerine öyle kaynaştırmıştır ki bir taş kıl kadar diğer taştan dışarıda değildir. Gerçi yalın kat duvardır, ama 5 arşın kalın ve 15 arşın yüksek, gayet sağlam ve müstahkem sanatlı duvardır.

Buna denk yapıyı Tire şehrinde ve Arnavutluk içinde Ergiri Kasrı Kalesi'nde gördüm. Onlar da böyle bir kıta taşlardır, ama kırmızıdır. Ama bu Kâfiryat'ınki beyaz ve daha tekellüflü binadır.

Batıya doğru kapısı, güneye dağ kapısı vardır. Hepsi 30 kule ve 1.888 bedendir. Bu büyüklükte olan (—) (—) (—) toprak örtülü yine o mezkûr taş duvarlı mükellef evlerdir.

Tamamı (—) mihraptır, sekizi mescittir. Kalabalık cemaate sahiptir. (—) (—) ayaktır. 6 sütun üzerine 9 kemerdir ve kirişler üzerinde sanatlı tavan üzeri kireç örtülü camidir.

Eski Cami'de kûfî hat ile iki kitâbe içinde, Lâ ilahe illallah Muhammedün Resûlullah yazılmıştır. Ama gayet güzel hattır. Bu hattan başka (—) (—) (—) Nevruzoğlu ve diğer hatlar yazılmış, ama yüksek olduğundan okunması müşkül olup yazılmadı.

Yeni Cami: İki tarafında yan mahfilleri ve kıble kapısı üzere müezzin mahfili gayet şirin kârlı mahfildir. Bütün tavan üzeri kireç sıvalıdır. Ve hayır sahibi Mustafazâde'dir.

Karamanoğlu hadımı Mercan Ağa Mescidi, Hacı İlyas Mescidi ve Pîr Ahmed Çavuş Mescidi. Hoca Hasanzâde'nin bir hamamı var, başka yoktur. 3 medrese ve 6 sıbyan mektebi var. 40 dekâkînler ve 2 hanı var.

Evlerinde asla bahçeleri yoktur. Ama mahbûb ve mahbûbesi çoktur. Kalenin dışında asla bir hane yoktur. Ancak Karaman Kapısı'ndan taşra mezarlığı çoktur.

Güney tarafına yarım saat uzak Hacı Baba Dağı etekleri baştan başa bağdır ki anlatılmaz. Ovası gayet ekin ocağıdır, bolluk şehirdir.

Bütün halkı rençperdir. Çoğunluğu külah üzere Muhammedi sarık sararlar. Hep ferace ve boğası esvap giyerler ve kadınları sarı çizme giyip beyaz çarşaf bürünürler.

Kâfiryat halkı olmak ile kadınları “İnkârcı kişi: 'Keşke toprak olsaydım!' diyecektir" [Kur'ân, Nebe, 40] âyetini okuyup "Yâ Hâdî el-mudallîn" esmasına mazhar olmuşlardır. Garipleri gayet sever kavimdirler. Müslümanları severler ve bu şehre kâfir ve Cuhud koymazlar.

Buranın has ve beyaz ekmeği meşhurdur.