Gence

Seyahatnâme’de Gence

(---) yapısıdır. Acem elinden, İran şahı olan Tahmasb Şah'ın elinden zorla 990 [1582] tarihinde Koca Ferhad Paşa feth etti. 1014 [1605] tarihinde Sarı Ahmed Paşa kethüdası Mehmed Paşa Gence hakimi iken kötü işli şah İran ülkesi askeriyle, yedi ay kuşatıp gece ve gündüz büyük savaşlar oldu. Sonunda bir taraftan yardım gelmeyince bütün Müslüman gaziler aman ile kaleyi şaha teslim ettiler. Müslüman askerlerini çıplak olarak şehit ettiklerini Eğri fatihi Sultan III. Mehmed Han'a arz ettiler.

O devirden beri Acem elinde büyük şehir olmuştur. Ama kalesini şah yıkmıştır. Hala altı bin haneli bağ ve bahçe, cami, han, imaret, hamam ve bedestenli ve çarşılı bakımlı süslü bir şehirdir. Şehri geniş bir sahrada İrem bağları gibi süslenmiş bir şehirdir ki şehrin bağ ve bostanları içinde Kürün Çayı akıp büyük Kür Nehri'ne katılır.

Bu şehrin kıblesi dağlardır ve üzeri baştan başa bağlardır ki sulu üzümü ve beğenilenlerinden Gence ipeği gayet meşhurdur. Ve dört tarafı ovalarında yedi nahiye kefere köyleriyle şenliklidir. Pamuk, pirinç ve ipek ile kar ederler.

Zengin muğları (ateşperest) vardır ve marali ve gazali Hoten ceylanı gözlü muğ-zadları da beğenilir. Güzel kadınları da meşhurdur. Gence'nin at nalı, demiri ve zekim ipeği meşhurdur.

Bu şehir hanlıktır. Üç bin düzenbaz nökere (hizmetçiye) sahiptir. Münşisi, kelenteri, darogası ve Oniki Yar aşkına kadı ve hakimleri vardır. Ama ilk defa Osmanoğlu eline girdiğinde ilk hakimi Hadım Hasan Paşa'dır ki Berda Kalesi'ni feth etti.

Tahmasb Şah kardeşinin oğlu Haydar Mirza'yı rehin verip sulh yapıldığında Ferhad Paşa adı geçen mirzayı Asitane-i Sa'adet'e (İstanbul'a) getirdi. (---) (---)

................ (1 satır boş) ................