Gönye (Gonio)

Seyahatnâme’de Gönye (Gonio)

Trabzon eyaletinde Batum sancağıdır. Padişah tarafından paşasının hassı ( ---) akçedir. Zeamet 13 ve kılıç timar 72, çeribaşısı ve alaybeyisi vardır. Sefer (savaş) sırasında kanun üzere cebelüleriyle sekiz yüz asker olur. 300 adam da paşasının askeri olur. Ama Mikrilistan ağzında sınırların bitimi olduğundan yukarıda yazılan askerler bir sefere görevli olmayıp bu kaleyi muhafaza ederler. Kale muhafızı ve 500 kale neferatları vardır. Bir oda dergah-ı ali yeniçerileri 800 neferatıyla çorbacıları, gece ve gündüz nöbet beklerler.

150 akçe asumani kazadır. Nahiyeleri tamamen harbe (mızrak) ucuyla söyleşir, asi Çiço Laz köyleridir. Kadısına senelik 1000 kuruş olur. Beyine 7000 kuruş olur.

Kalesi deniz kıyısında(---) üzere dörtgen şeklinde sağlam taş yapıdır. Eski zamanlarda ( ---) yapısıdır. (---) tarihinde ( ---) ( ---) fethidir. Nice kere hain Kazak gelerek işgal edip ganimet malları almış, harap edip yıkıp gitmiştir.

Kale içinde tamamı (---) örtülü tek katlı ve iki katlı ( ---) adet hanelerdir. Ve tamamı (---) mihraptır. Bunların en mamur ve bakımlısı (---) camii, bir minareli tek katlı ve kiremit örtülü camidir.

................ (2.5 satır boş) ...............

Bu kale Çoruh Nehri kenarında yapılmıştır. Çoruh Nehri "cuy-ı ruh"dan bozulmadır. Cuy-ı ruh yani Ruh ırmağı demekle meşhur bir hayat suyudur. Erzurum'un batı tarafında Canha, Koyulhisar ve Şebin Karahisar dağlarından toplanıp akarak Bayburt şehrinin içinden geçip, iki tarafı mamur hanelerdir, sonra Bayburd Kalesi kayaları altından geçip Lazgi vilayeti hududu içinde nice köy ve kasabaların tarlalarını ve bostanlarını sulayıp bu Gönye Kalesi'nin doğu tarafı dibinde Karadeniz'e katılır. Geçit vermez ve köprü tutmaz denizler gibi büyük bir nehirdir ki nice bin Laz meneksile kayıkları bu nehir ile baş yukarı doğu yönüne Mikril vilayetlerine tuz, demir, savaş aletleri ve renkli lekfuri bezler götürüp Mikrilistan ve Gürcistan'dan şimşir ve balmumları, saf ballar, seçkin, benzersiz güzel kızlar, yakışıklı erkekler alıp Trabzon'a getirirler. İyi ticaret yerleridir.