Gümülcine
Evliya Çelebi’nin Seyahatnâme’de bu durak için aktardığı tarihî anlatı.
Seyahatnâme’de Gümülcine
Gümülcene ve Gümürcine yazılır ama aslı "Gümlü Çin"dir. Meşhur galat benimsendiğinden Gümlüçin'den Gümülcine derler.
…
Gümülcine Kalesi'nin şekli
Bir ovada kurulmuş havalesiz, dörtgen şekilli, tuğla yapı güzel bir kale, tamamen kargir taş hoş bir hisardır. Çepçevre büyüklüğü bin adım bir küçük kaledir, ama içinde Yahudiden başka kimse yoktur. Bu kalenin yarısı gelen geçen yolculara konukevi hanlardır ve biraz yeri meydandır. Bu kalenin hendeği yoktur. 2 adet kapısı vardır. Bir kapısı kıbleye doğru çarşı meydanına açılır. Ve bir kapısı doğu tarafa bakar. Bedenlerinin ve burçlarının bazı yerleri harapçadır. Cebehanesi ve toplan yoktur, zira iç elde olmak ile cebehane, dizdarı ve neferleri yoktur. Ancak Yahudileri çoktur.
Gümülcine şehri varoşu
Bu mamur şehirde 16 adet mahalle vardır. Evvela Yeni Mahalle, Çulha Camii Mahallesi ve (---) (---) (---).
Ve toplam 4 bin adet kiremit ile örtülü kargir mamur yapı, altlı ve üstlü haneler ve bağlı bahçeli süslü güzel evler vardır. Bunlardan (---) hanesi ve (---) sarayı (---) (---) (---). Genellikle bağ bahçeleri bir düzlüğe kurulup çevresine tamamen yüksek kamışlar dikilmiştir
Bu şehir içinde Şikarlı Çay derler, bir abıhayat akarsu akmaktadır. Bu küçük nehir üzerinde 5 yerde ağaç köprüler ile geçilir. Bu nehrin iki tarafı şehirdir. Kalfa Çayı ile şehre yakın birbirlerine karışıp (---) adlı yerde Akdeniz'e karışırlar. Bu iki nehir şehrin kuzey tarafında (---) yaylağından gelip şehri, nice bin adet İrem bağlarını, nice cennet bahçelerini ve şebekeli bostanları sulayıp Akdeniz'e karışırlar.
…
Mümin mescitlerinin adedi: Toplam 11 adet mahalle mescitleridir. Cümleden Cebehane Mescidi, Gazi Evrenos Mescidi, Tekke Mescidi ve (---) (---) (---).Meşhur mescitler bunlardır.
Medreseleri: Hepsi 5 adet medrese vardır. Bunlardan Yeni Cami Medresesi, kurşun kubbeli ilim öğretilen yerdir ki talebeleri ve ders hocaları mevcuttur. Ama özel darülkurra ve darülhadisi yoktur.
Ciğer köşesi yavruların mektepleri: Toplam 7 yerde sıbyan mektebi vardır. Yeni Cami Mektebi hepsinden mamur, çocukları mutlu. Kurşunlu Mektep, ebced okuyan çocukların toplanma yeridir.
8. Kitap 1. Cilt Sayfa 85
Bu tarihî anlatı, kullanıcı tarafından yeniden yayınlama izni bulunduğu beyan edilen “Evliya Çelebi Seyahatname Haritası” kaydından aktarılmıştır. Metindeki dönem dili, tarihî görüşler ve ifadeler Evliya Çelebi’nin anlatı dünyasını yansıtır; güncel bilgi olarak değerlendirilmemelidir.
Orijinal harita kaydı ↗