Harezbil Kalesi

Seyahatnâme’de Harezbil Kalesi

Ardalân Dağı eteklerine yakın yüzü doğu taraf bakan Irak-ı Dâdyân gibi büyük bir şehir imiş. Hâlâ yapı kalıntıları bellidir. (—) tarihinde Hulâgu Han, 793 [1391] tarihinde Timur Han, 941 [1534 35] tarihinde Süleyman Han Bağdad'a giderken ve 1040 tarihinde - Safer ayının 27. günü- [05.10.1630] IV. Murad Han’ın veziri yiğit Hüsrev Paşa harap etmiştir. Hâlâ yine imar olmadadır. Erdebil toprağında daruğalıkdır. Ermeni Azerbaycanı şehirlerindendir. Hâlâ yine 70-80 bin kadar zengin Ermenileri vardır. Genellikle yüksek yapıları ibretlik kiliseleri olduğundan ve keferesi zengin olduğundan her melik talan edegelmişlerdir.

Ama ilk yapıcısı Menûçehr’dir ve âdil Enûşirvân da fazlaca imar etmiştir. Hatta burada büyük bir kilisesi var ki sanki Kudüs-i Şerif’de Kumâme Kilisesi’dir. Kilise içinde beş yüzden fazla ruhbanları var.

Ama bu şehir içinde Müslümanız diyen dinsiz Kızılbaşları vardır. Camileri, han, hamam ve şah pazarı vardır. Ama kiliseleri haddinden fazladır. Bu şehirden her yıl şaha 50.000 altın cep harçlığı gider. Bağ ve bahçesinin hesabı yoktur.

Maralî vü gazalî nergis gözlü muğ-pîçe, ay parçası gibi Ermeni mahbûb ve mahbûbe gençleri olur. Büyük bir şehirdir, ancak kefereleri çoktur. Hâlâ 7.000 adet bağlı ve bahçeli haneleri vardır, hepsi kâfir yapılarıdır, ama bütün damları bamları eğri büğrüdür. Bütün evlerinin duman bacaları servi gibi uzundur.

Ve Hillekân’a göre örfî iklimin on sekizincisinde bulunmuştur. Ve kıble tarafına 3 menzilde,