Hersek

Seyahatnâme’de Hersek

861 [1457] tarihinde Fatih Sultan Mehmed Han Gazi, Bosna diyarında Hersek kralının tahtı olan Bolagay Kalesi'ni kuşatıp fethinde zorluk çekerken içeriden kralın oğlu kement ile kaleden dışarı çıkarak Fatih huzurunda İslam ile şereflenir ve kalenin kolay fethedileceği yerleri gösterir. Allahın emriyle kale fethedilir. Fatih, ganimet mallarıyla birlikte o kaleyi Müslüman olan Hersek Kralı oğlu Ahmed Bey'e sancak şeklinde bağışlar.

O taraflarda 76 parça babasından kalmış kaleleri feth edip İslam topraklarına katması padişahın çok hoşuna gittiğinden adı geçen Ahmed Bey'e Bosna eyaleti bağışlanır. Şanlı bir vezir olarak savaşlarda çok mal sahibi olur.

Bu Hersek Kasabası yeri bir verimli boş arazi olup hacıların gelip geçtiği bir yer olduğundan Hersekoğlu Ahmed Paşa bu servetle, bu güzel yere 700 hane reaya (Müslüman olmayan Osmanlı vatandaşları) yerleştirir. Bütün vergilerden muaf olmaları için ellerine fermanlar verir. Belde halkı ve gelen geçen yolculara ibadethane olması için bir minareli, geniş avlulu, dört tarafında sütunlar üzerine oturtulmuş kubbeler ile süslenmiş, mihrap ve minberi eski tarz süslü bir cami yapar. Bir mescit, bir medrese, bir mektep, bir tekke, iki han, bir hamam ve bir aşevi yaptırır.

Bütün gelen geçen yolcuları ve çevrede oturanları bu konukevinde konaklatıp konakçılar kervansarayın her ocağına bir sini yemek çorba, adam başına birer ekmek ve zeytinyağı getirirler. Her at ve deve başına birer torba arpa getirip hizmet ederler, büyük vakıftır.

Tamamı 70 adet dükkandır.

Hepsi sonradan yapılmış 5 adet hanlardır ki bütün yapıları kiremitlidir. Ama Hersekoğlu Ahmed Paşa'nın bu kasaba içindeki bütün cami ve imaretleri kurşunlu büyük yapılardır. Bu yüzden Hersek Kasabası derler.

Havası ve suyu ağırdır. Serçeyi sıtma tutar. Bütün halkı sarı benizli Etrak adamlarıdır ancak zenginlerdir. Zira gayet iş ve kazanç yeridir. Şehri bir kumsal düz yere kurulmuştur.