Hoy

Seyahatnâme’de Hoy

Menend'e denk İrem şehridir. Azerbaycan toprağında başka sultanlıktır ki bin kadar nökere sahiptir. Kadısı, müftüsü, nakibi, münşisi, kelenter, darogası, korucusu, dizçökenleri ve mihmandarları vardır. Ve bu güzel Hoy şehri, Menend'in batısı tarafındadır ve ikisinin arası on fersah yerdir.

Kalesi bir düz sahrada bulunan dörtgen şekilli taş yapı güzel kaledir. Fırdolayı çevresinin büyüklüğü yedi bin adımdır. Dört tarafındaki hendeği o kadar derin değildir. İki kapısı var, biri güney tarafına açılan Tebriz Kapısı, biri batı tarafına açılan Menend Kapısı. İçinde 100 adet hane ve bir camii var. Kalenin yapıcısı (banisi) Ferhad Paşa'dır. Ama eski şehrini yapan Şah Haydar-ı Kerrar'dır. Nice kere harap ve mamur olmuştur.

Dışarı şehrinde yedi bin temiz toprak ile örtülü güzel evler vardır. Ve tamamı 70 mihrap ve 11 cuma kılınır camidir. 2 hamam, 7 han, bin adet sultan çarşısı vardır. Dört tarafı bağ ve bostan ile süslenmiş bir güzel huylu, mahbub ve mahbubesi gönül çeken misk kokulu şehirdir.

Bu büyük şehrin çevresini tam 13.000 adım ile kölelerimiz adımlamıştır. Murad Gazi harap edeliden beri henüz abadan olmadadır. Bütün sahrasında mahsulatı bol taneli pirinç olduğundan havası sıcak olur. Pamuğu ve sulu üzümü olur. Ve nehri Selmas Dağı'ndan toplanıp Aras Nehri'ne katılır.

Bağistan, bostan ve gülistanı meşhurdur. Ve meyvelerinin [307b] beğenileni peygamber armududur, şirin ve yemesi hoş sulu bir armuttur ki benzeri yoktur. Ve suyu ve havasının tatlılığından bütün halkının çehrelerinin renkleri gayet beyazdır. Ve mahbub ve mahbubesine sınır yoktur.

Bazı tarihçi alimler bu şehre Türkistan, Avşaristan, İranistan derler. Eski ve işlek büyük şehirdir. Yüz seksen parça şenlikli kentleri ve beldeleri vardır. Genellikle halkı Şafii-Sünni mezheplerdir. Şah İsmail bu kavimden sakal uzatma haracı alırmış. Hala Şah Safi'den beri muaflardır. Sakallarını uzatıp sakal haracı vermezler. Ve mahbub u mahbubesine had ve sınır yoktur.