Ikrit (Girit)

Seyahatnâme’de Ikrit (Girit)

İmdi ey vefa kardeşleri, Osmanlı eline henüz bir Mısır gibi vilayet daha girdi, zira yeryüzünde her ne çeşit şey yetişirse bu Girit Adası'nda 5 kat ziyade fazla bitkiler, otlar ve meyveler yetişir.

Evvela çiftçiler zemine bir kile buğday ekip bazı yerlerinde 1 kile buğdaydan 100 kile has ve iri buğday elde ederler. Bunun kilesine mahsara derler, Mısır'da erdeb derler, Diyarbakır ve Erzurum'da somar derler, Bağdad'da tağar derler. Rum' da kile derler. Ama bu Girit'in mahsarası (---) okka gelir. Ancak arpası ve diğer hububat bakliyatları az olur. Ama balı çok beğenilir ki Atina Vilayeti'nin balı gibi misk ve ham amber gibi güzel kokuları olup 40 çeşit saf balı olur.

Ve 40 çeşit zeytini olur ki daha salamura olup olgunlaşmadan taze iken hurma gibi lezzetli yenilir. Ve bu zeytinyağı bir diyarda yoktur. Ancak Mağrip ülkesinde susam yağı meşhurdur. Ve tereyağı, pamuğu, kebbatı, inciri, üzümü, narı, şeftalisi, kaysısı, zerdalisi, diğer erik çeşitleri, diğer yiyecek ve içeceklerinin çeşitlerinin hesaplarını Cenab-ı Bari bilir.

Gerçi ılıman vilayettir ama İsfakiye Dağı'yla ta Girit Adası'nın ortasında bulunup Elburz Dağı'na benzer bir yüksek dağdır ki yaz ve kış karı ve ab-ı zülali eksik değildir. Kestanesi, kızılcığı, yayla kirazı, ahlat armudu, muşmulası, üvezi ve 7 veren üzümü [325a] yaz ve kış eksik değildir. Ve narı, zeytini, çimşiri, kızılcığı ve servi ağaçları cihanı tutup bu vilayetin tüm keresteleri tamamen servi ağaçlarındandır. Başka iklimde olmayan otların çeşitli çiçekleri burada mevcuttur.

Özellikle bir salkım üzümü 17, 20 ve 25 okka gelir. Bir ayva 1 okka, bir şeftali 100 dirhem, kayısı 60 dirhem, inciri 50 dirhem ve şeker inciri 20 dirhem gelip 40 tür zeytini olur.

Girit Adası'nın madenlerini bildirir

Evvela 3 yerde bakır, 1 yerde altın, 2 yerde gümüş, kurşun, demir, 7 yerde tuz, 40 yerde güherçile, 3 yerde şap ve 7 yerde alçı taşı madenleri var, bütün taşları kireç madenleridir. Ve zernih madeni, katran, zift, kara neft, kükürt, kitre, iricna, şap, kil, kilarmeni, laden, balmumu ve nice bunun gibi toplam 170 çeşit madenleri çıkıp hepsi miri kaydolunup her biri hala iltizamdır.

Ve İsfakiye dağları 300 mil alarka denizden görülür ki bu yüksek dağ üzerinde 87 adet şehir gibi köyler Mekke ve Medine'ye yazılmıştır. Ve Sultan Mansur bu Girit Adası'nı fethettiğinde 77 sene ellerinde iken Arap taifesi bu İsfakiye kafirlerinden kızlar alıp içlerine Arap karıştıklarından hem Arapça ve hem Yunan Rumu dili konuşurlar. Silahları ok, yay, tüfeng ve sapandır.

Bu İsfakiye dağları gayet sarp ve halkı gayet cesur olduğundan hiçbir zaman Venedik kralına evet demeyip fetihten sonra Osmanlı'ya da harbe ucuyla itaat edip asla metris hizmetine gelmemişlerken bilek zoruyla metrislere girip zorba kafirleri tüm metrislerde ve lağımlarda ölüp geri kalanları tamamen itaat ettiler.

8. kitap 2. cilt sayfa 531