Kaht (Kah)

Seyahatnâme’de Kaht (Kah)

Gürcistan hududunda, hala Acem hükmündedir. İlk kurucusu Nuşirevan'dır. Hazret-i Risalet-penah ana rahminden saadetle yeryüzüne ayak bastığında Nuşirevan;

"İşte bir sahib-huruc zuhur etti. Onun ümmetleri şerrinden benim re'aya ve berayam korunma altında olalar." diye bu kaleyi Elburz Dağı eteğinde havalesiz verimli topraklarda beşgen şekilli taş yapı güzel bir kale etmiştir. Ama zamanın geçmesiyle bazı yerleri yıkılmıştır. Fırdolayı büyüklüğü Husrev kölenin adımlarıyla 14.000 adımdır. 170 burcu ve üç kapısı vardır.

Kale içinde iki bin adet şenlikli haneler, harap camiler, bakımlı han ve hamamlar, çarşı pazarlar ve dükanlar vardır. Her hanesi gül-i gülistan ile bezenmiş, suyu ve havası, mahbub ve mahbubesi dünyaca beğenilir.

Şeker gibi tatlı suları Elburz Dağı'nın yedinci tabaka aşağı eteklerinden gelip Kaht şehrinin bağlarını, cennet bahçelerini ve ağaçlıklarını sulayıp doğu tarafından iner, Kür Nehri'ne katılır bir saf sudur. Lakin havası biraz soğukça olduğundan ipeği pek makbul değildir. Genellikle halkı Ermeni, Gökdolak ve Gürcü taifesidir. Hakimleri başka sultandır. Bin kadar Kaderi mezhebinde Şii nökere sahiptir.

Ve on iki hakimi ve kadısı vardır. Ama suyu ve havasının tatlılığından Şah İsmail, Selim Han ile Çıldır Savaşı'nı etmezden evvel bu şehirde üç sene oturarak kaleden taşra sadranç nakşı sokaklar ile büyük bir varoş yapıp bakımlı hale getirmiş ki sanki Orta Macar diyarında Kaşa şehrini imar etmiş.

Daha sonra kendisi Selim Şah ile Çıldır'da savaşınca yenilip yüz bin askeri kılıçtan geçmiş, kendisi Azerbaycan'a can atmış, Osmanlıların vurguncu askeri Gürcistan askeriyle bu Kaht şehrine gelip yağmalayıp harap ettiklerinden beri o kadar imar olmamış, ama yine diğer şehir varoşlarından süslü ve bakımlıdır. Ferhad Paşa Aras Kalesi'ni imar ederken bu şehirden nice bin araba yükü renk renk taşları Aras Kalesi'ne kaldırtmış. Bu şehir sultanı, hakire sevgisinden bir konak yoldaş olup kıble tarafında Hodray Han kentinde konaklanıldı. Kür Nehri kenarında bin haneli, cami, han ve hamamlı ve küçük çarşılı kenttir. Tiflis hududunda bağlı ve kelenterli kenttir.