Karadere (Dara)

Seyahatnâme’de Karadere (Dara)

Bu büyük beldenin, eğer geçmiş tarihçilerin yazdığı üzere harap olan şehrini yazsak bir cilt kitap olur. Ancak hâlâ ibret verici harabesinden bellidir ki Dârâ Şah zamanında 6.000 cami, 70.000 mescit, 6.000 medrese, 10.000 çocuk mektebi, 70.000 dükkân, 3.000 hamam, 2.000 han, 300.000 ayân sarayı ve başka evler olduğundan başka İrem Bağları Nusaybin Şehri ile bitişik imiş. Irak toprağında Medâyin Şehri'nden sonra Kara Dârâ Şehri gibi büyük şehrin biri de Nusaybin Şehri imiş, Küfe Şehri, Umman Şehri ve Musul Şehri imiş.

Sonra bu Karadere Şehri'nin harap olmasının asıl sebebi aslı odur ki Mardin Kalesi altında Rum keferesi askerini Dârâ Şah Göllü Ovası’nda karşılayıp bir şiddetli savaş edip Dârâ Şah Rumlar tarafından yenilip bu taht merkezi olan Karadere’ye gelir, yine var kuvveti pazuya getirip deryâ gibi asker toplar, Rum kavmi ile bu Karadere önünde bir büyük bir savaş daha eder. Yaratıcı’nın emriyle Dârâ Şah [391a] yine yenilir. Bizzat Dârâ Şah esir olup bütün İran ülkesi vilâyetlerini Rum keferesi haraca keser, bu Kara Dârâ Şehri’ni harap, halkını da kebap eder. Hâlen harabeleri ve eski surları bir konak mesafeye kadar yerde yatar.

Ama bu harap şehir halkın geçit yerinde gerekli ve önemli mevki olduğundan 941 [1534-35] tarihinde Sultan Süleyman Han Irak seferlerine geldiği sırada bu güzel kaleyi Hûşeng Şahın ilk yaptığı kale temelleri üzerine taş yapı dört köye bir kale yaptırıp Mardin ve Nusaybin arası güvenli bir yol oldu. Hâlâ bu güzel kale Nusaybin Şehri topraklarında Karadere adlı bir dere ağzında bir boğazkesen kara dereli boğazda yüksek bir tepe üzerinde harapça bir kaledir, içinde kış günlerinde Aştı ve Keys kavmi yerleşirler.

Hazret-i Zülkifl ibn Hazret-i Eyyûb aleyhisselâm ziyareti makamı: Nice tarihçiler bunda gömülüdür [der]ler, ama doğrusu Hille Kalesi yakınında Refiyye nâm {köyü yakınında Hazret-i Ali kabri yakınında Fırat Nehri kenarında gömülüdür. Bu kalenin cânib-i (—) nâzır bir kapusu vardır. Bu kapunun iç yüzünde,

Hazret-i Şeyh Emir Sultan ziyaret yeri: Bütün Kürtler bu sultana inanıp ziyaret ederler. Allah sırrını aziz etsin.