Karaferye

Seyahatnâme’de Karaferye

Rum tekfuru Şerfice Kral kızı Aya Merye adlı bir kral kızı yapısıdır. Daha sonra 774 [1372/3] tarihinde Sultan I. Murad asrında Gazi Evrenos bu kale üzere serdar olup gelirken onlar yine Kara Koca, Kara Ece, Kara Mürsel ve Kara Ferye adlı gazileri asker öncüsü edip bu kale altına geldiklerinde hemen Kara Ferye adlı gazi mücahid kementlerle kaleye bütün adamlarıyla çıkıp fetheder. O yüzden bu kalenin ismi o gazinin ismiyle isimlenip Kara Ferye derler

Fetihten sonra yönetimini Kara Koca'ya verip imar eder. Hala Rumeli Eyaleti'nde Selanik Sancağı toprağında 300 akçe şerif kazadır. Ve nahiyesi (---) adet mamur köylerdir.

Ve şeyhülislamı Bekir Efendi'dir ve nakibüleşrafı Resul Efendi'dir. Ulema ve sulehası gayet çoktur. Ve sipah kethüdayeri, yeniçeri serdarı, muhtesib ağası, şehir kethüdası, bacdarı, haraç emini, şehir subaşısı ve mutlak hakimi (---) (---) dir.

Fetihten sonra kalesini yıktıklarından dizdar ve kale neferleri yoktur. Lakin ayam kibarı çoktur. Kalesi eski zamanda gayet sarp imiş. Hala su kapısı dedikleri mahal şeddadi yapı iki minare boyu yüksek kuledir. [233a]

Bu kalenin iki tarafı cehennem çukurlarına benzer uçurumdur, dereli ve tepeli yerlerdir. Şehir de bir dereli ve tepeli geniş öz içinde 4 bin adet kiremitli, bağ bahçeli ve her hanede birer abıhayat akarsulu, altlı ve üstlü, kargir yapılı mamur ve süslü güzel hanelerdir. Bunlardan Bekir Efendi Sarayı, Mustafa Ağa Sarayı ve (---) (---) (---) meşhur evlerdir.

16 adet Müslüman mahallesi vardır. Evvela (---) Mahallesi, (---) (---) (---) bilineni bunlardır.

15 adet Rum, Sırp, Bulgar ve Latin keferesi mahallesi vardır. Ve 2 Yahudi cemaati vardır, ama genellikle Karayı Yahudileridir.

…

5 adet can rahatı çifte hamam vardır. Çifte hamam Tuzcu Sinan'ındır. Tabahane Hamamı aydınlıktır. Hızır Bey Hamamı, havası ve yapısı hoştur. Çaşnigir Hamamı, küçüktür ama gayet sanatlı ve güzel aydınlık hamamdır. Ve 70 adet saray hamamları vardır.

3 adet fukara aşevi imareti vardır. Bunlardan Çaşnigir Bey İmareti, Sinan Bey İmareti ve Mehmed Bey İmareti, nimetleri daima boldur.

600 adet dükkanı vardır. Ve Çelebi Sinan Bey vakfı 6 kubbeli ve demir kapılı bir bedesteni var, içinde hamam silecekleri satılır.

15 adet küçük büyük mükellef tüccar hanları var ki bütün mallar bulunur. Evvela (---) hanı (---) (---) (---).

300 adet şehir içinde pek çok su değirmenleri vardır. Birbirinden aşağı suları akar su değirmenleridir ki benzerleri bir diyarda yoktur.

Avusdos Yaylağı'nın anlatılması: Bu şehrin batısı ve güneyi tarafında yüksek bir dağdır ki nice bin adam hayvanlarıyla bu yaylağa çıkıp 6 ay safa ederler. Şehirden tam 3 saatte çıkılır yüksek bir dağ olup yabani otlu ve nice bin abıhayatlı yayladır. Hatta şehrin bütün sulan bu yaylada Peşker Köyü adlı bir köyde bir kayadan çıkar, büyük bir gezinti, mesire ve dinlenme yeridir. Oradan inip şehrin bütün imaretlerine suyu dağılır. Hatta ibretlik Sinan Bey Köprüsü altından geçer abıhayat sulardır. Bu insanların geçiş yeri ibretlik köprünün tarihi budur ki son mısraı:

Hakka ki cisr-i zfbii olmuş bülend muhkem. Sene 994.

Bu ibret verici köprüyü eskinin ustaları var güçlerini sarf edip bir kayadan bir kayaya bir göz bir köprü etmiş, ama sanki Kisra kemerinden nişan verir. Küçük görünür ama Hersek Vilayeti'nde Mostar Köprüsü kadar ola ve o köprüye benzerliği de vardır. Hatta 40 kulaç yüksek gökkuşağına benzer, görülmeye değer sanatlı bir köprüdür.

Bu şehrin suyu ve havasının hoşluğundan mahbfıb ve mahbubesi gayet hoştur. Hatta Rum dilberleri samur kalpak ile gezindiklerinde gören aşıklar "İlahi bu oğlana İslam nasip eyle" diye dua ederler. Onlar da duayı duyup salınarak yürür cilveli oğlanlardır.

Eski güzel bir adetleri: Bu şehir içinde de eski bir temaşadır ki Vodina şehrinin aksidir. Bu şehirde keferelerin bayramları yani Kızılyumurta günleri olunca Vodina ile bu Karaferye şehri Kızılyumurta günleri fethedilmekle hala o gün bütün kefereler evlerinde gizlenip giyinip kuşanacaklar iken hanelerinden dışarı çıkmazlar. Bütün Müslümanlar o Kızılyumurta günleri giyinip kuşanır, büyük bayram gibi ve kurban bayramı gibi gazi mücahidler savaş aletlerine gömülüp o gün ta akşama kadar top ve tüfenkler atarak ve Allah Allah diye gülbang çekerek alay alay olup gezerek evinden dışarı çıkmış kafirleri, mfığpiçeleri ve kafire kızları [233b] ararlar. Eğer akşama dek taşrada bir kafir bulurlarsa derhal zekerinin ucunda fazlalık eti kesip İslam ile müşerref edip süslü cevahirli ata bindirirler, bütün şehir ayanları alay ile yeni Müslümanı gezdirip tazim ederler. Elbette her sene birkaç kefere böyle bulup Müslüman ederler, garip temaşadır. İslam dini şerefine her büyük, küçük, ayan biraz şey verip o yeni Müslümanı zengin edip dirlik sahibi ederler.

Bu gibi seyirlik gayri diyarlara mahsus değildir, ancak Vodina ile bu Karaferye'ye mahsustur. Ancak Karaferye halkı "Her sene etmeziz, ara sıra ederiz" dediler. Vodina halkı ise elbette her iki bayramda ve her Hıristiyan bayramlarında böyle ederler, vesselam.

Karaferye'nin beğenilen sanayi ürünleri: Evvela beyaz, ince ve sanatlı havlu makrameleri, hamam silecekleri, hamam gömlekleri ve türlü türlü ipekli çarşaflan olur ki bir diyarda olmaz. Her diyara, bizzat Osmanlı padişahına ve bütün vezirlere bundan hediye gider. Kalamata ve Trabzon bezinden hoş ve temiz gömleklik beyaz bezleri olur.

.................. (3/4 satır boş) ...................

Yiyecek ve içeceklerinin meşhuru: Bütün İrem bağlarında bir okka ve yarım okka gelir bir çeşit kaysı narı olup bir acayip iri narı olur ki her tanesi içinde çekirdeği haşhaş tanesi kadar ancak olur ve gayet sulu ve yemesi hoş nardır. Kısacası, cennet yurdu Bağdad'a iki merhale yer Acem Vilayeti'nde Şehriban şehrinin narından üstün sulu narı olur.

Bu şehrin kuzeyi ve doğu tarafı ovasında pirinç, pembe, 7 çeşit buğday ve 77 çeşit mahsulatlar olur. (---) (---) (---).