Kastel (Bourtzi) Kalesi

Seyahatnâme’de Kastel (Bourtzi) Kalesi

Adı geçen aşağı varoş kalesinin kuzeyi önündeki büyük liman ortasında Tanrı'nın hikmeti bir yalçın alçak tepe vardır. Eskinin yapı ustası var gücünü sarf edip bu Kayacık Adası üzerine 4 köşe şeddadi güzel bir mendirek inşa etmiş ki sanki usta mühendis ustalığını göstermiş. Bu liman bir hayli geniş liman olmakla nice kere düşman firkateleri gece baskını ile bu limana girip gemiler basıp esirler alıp gitmişler. Onun için bu Kastel Kalesi'ni yapmışlar. Gerçekten de liman henüz güvenli bir sığınak olmuş. Bir tarafı Anabolı Boğazı'na nazırdır. Bütün etrafı limanı muhafaza eder bir İskender Seddi'dir.

Büyüklüğü çepçevre tam 300 adım olup içinde bir camii ve 5 adet hane vardır, başka dizdarı ve 150 adet hisar eri olup haneleri kat kat kuleler içinde sakinlerdir.

Doğu yönüne bakar sağlam bir küçük demir kapısı var. Hatta (---) tarihinde Anabolı fetholduktan sonra kafir 40 gün Osmanlı donanmasını bu limana koymayıp savaş eder. 40 günden sonra bu kapıyı açıp gemilerine binip bir tarafa kaçıp giderler. Onun için bu kale 40 günden sonra fethedilmiştir.

Bu kalede olan topların her biri boğaz ağzına ve liman çevresine dönük uzun balyemez acayip toplardır ki bu liman etrafında kuş kondurmaz. Bu Kastel içinde göklere yükselmiş bir iç kale gibi uzun kule var. Taşra mendirek kapısından girildiğinde bu kule kapısına ağaç köprü ile geçilir, kesme kaya hendektir. Her gece ağaç köprüyü bekçiler kaldırıp bu iç kule sanki bir ada olur. 8 kat yüksek bir kuledir. Tüm zahire, cebehane ve mühimmatlar bundadır. Ve içinde 100 adama bir yıl yeter abıhayat su sarnıcı vardır.

Bu yüksek kulede daha nice uzun şahane topları var ki denizde ve Arhoz bağlarında kuş kondurmaz. Bunun benzeri Moton Kalesi'ndeki kastel de acayiptir, ama bu Anabolı mendireği Moton'dakinden geniş ve sanatlıdır. Cenab-ı Hak kıyamete kadar düşman şerrinden koruya, amin ya Müste'an.