Kilis

Seyahatnâme’de Kilis

Haleb Eyaleti'nde sancaktır, ancak valide sultanların hâss-ı hümâyûnlarından 70 yük akçe iltizam ile mutasarrıf olunur sancaktır. Ve 300 pâyesi ile sadaka olunur şerif kadılıktır. Nahiyesi (—) adet köydür. Sancağı (—) adet kazadır. Sancakbeyi adaletle 80 bin guruş hâsıl edip iltizamını öder. Kadısı da senede 7 bin guruş hâsıl eder.

Kethüdayeri, serdarı, ayanı eşrafı vardır. Kalesi viran olmakla dizdarı, neferi, müftüsü ve nakibüleşrafı yoktur. Ama celâlî ve Cum Kürdü korkusundan bu Kilis şehrinin dört tarafı kale gibi yüksek duvardır. Ancak çok yerleri kerpiç kaim duvardır. Çepçevre büyüklüğü tam 7.300 adımdır.

Dört tarafında 8 kapı vardır, ama demirli değildir. Evvelâ kıbleye bakan Büyük Tedribe, Küçük Tedribe, Ayn Tedribesi ve Yusuf Çelebi Tedribesi, doğuya bakar Hüseyinzâde Tedribesi, Akcurun Tedribesi, Alçak Tedribe ve Çulha Tedribesi. Bu tedribeler arasında bazı evler dirsek dirsek kale kuleleri gibi ileri yapılmıştır, ancak etrafında hendekleri yoktur. Eğer hendeği olsa bir sağlam kale olurdu. Bu büyüklükte olan varoş içinde 5 mahalle ve 4.660 topraklı ve kireç örtülü mükellef mamur evlerdir.

...

Bu şehrin tüm sokakları pâk kaldırımdır ve bütün halkı ehl-i hıreftir. Arabistan olduğundan bütün halkı alaca kereke giyerler ve başlarında kavuk üzere beyaz sarık sararlar.

Bütün kadınları gümüşten sivri takke giyip beyaz çarşaf bürünüp sarı çizme giyerler. Bütün kadınlar düğünlerde zılgıt çağırırlar. Yer yer Arap mahbûbları da vardır ama halkı fukaradır.

Suyu ve havası orta hallidir. Limon, turunç, nar, zeytin ve inciri cihanı tutmuştur. Rum, Arap ve Acem'e nice bin yük gider, Kilis inciri meşhurdur.

Ve 40 çeşit üzümü sicillâtta yazılıdır. Bağı bahçesi Kilis Ovası'nı süslemiştir. Yer yer servi ağaçlan var ki uzun boylu meleğe benzer.

Bu saraylardan mükellef Canpolatoğlu Ali Paşa Sarayı, Beyler Sarayı, Mustafa Ağa Sarayı ve Hacı Ağa Sarayı.