Kolombo (Kom Ombo)

Seyahatnâme’de Kolombo (Kom Ombo)

Şeddad bin Ad yapısıdır. Nice melikten melike kalmış kaledir. Kıptiler elinden Seyf-i Zülyezen fethedip taht edindi. Sonra bu Şellal Boğazı'nı kayalardan kesip Mısır tarafına akıttı. Daha önce Nil'in yarısı Mağrip ülkesinin çöl üne, oradan Girit Adası karşısında Kibrit Körfezi'nde Akdeniz'e karıştığı yerler ve aktığı büyük hendekler açık seçik bellidir. Zamanla bu kale Hazret-i Osman hilafetinde Ubeyd ibn Cerrah eliyle Kıptiler elinden fethedildi, ama Hazret-i Osman'ın şehit olmasından sonra Kıpti kavmi istila edip kabza-i tasarruflarına aldılar. Hicretten sonra (---) tarihinde Mısır fethedildikten sonra Amr ibnü'l-As fethidir. Bizzat kendileri bu gazada bulunmuşlardır. Zira büyük belde, eski şehir ve Nil kıyısında olan bütün kalelerin kilididir.

Hala İbrim sancağı hükmünde ve İsvan kazası nahiyesinde dizdarı ve neferleri kaldırılıp kale içinde 300 hasır evli Beni Cafer kabilesi sakinlerdir. Müslim geçinirler, ama mezhepleri Caferidir. Kale dışında ve çölde sakin olurlar. Toplam 6 bin kişidir. Malları çok, zengin insanlardır.

Bu kalenin üst tarafında kaleli büyük bir varoşu varmış ki hala Nil kenarında tam 3 saatlik yer demir kenetli taşlar var ki her biri birer fil cüssesi kadar düzgün ve parlak taşlardır, Nil kenarında set olmuştur. Hala o sedde Urban kavmi Haytu'l-acuz derler. Bu harap şehirde nice bin somaki sütunlar, kubbe ve kemerler görülür.

Kalenin doğu tarafında olan kayaların mağaralarında nice bin kefenli timsah birbiri üzere yığılmıştır. Kefenleri hep asi hurma kabuğundandır. Asla çürümemiş kadid dururlar, acayip seyirdir. Ama leşleri diğer hayvanların leşi gibi kokmaz, misk kokusu duyulur, acayip ve garip temaşadır.

Bu timsah leşleri olan dağa Timsah Dağı derler, göklere uzanmış dağın batı tarafını Nil döver. Zülyezen kayalarını kesip bir boğaz açmıştır. Mısır'dan gelen gemiler bu boğazdan yüküyle geçemezler, yükünü boşaltıp gemi hafifleyince gemileri makara ile yokuş yukarı çekip İsvan tarafına aşırırlar, sonra yükünü develer ile taşıyıp yine yükletirler.

Bu mahalde Nil 7 boğazdır. Arap ve Rum gemicileri arasında Şellalat boğazları meşhurdur ki bir merhale yerden Nil'in gürültüsü duyulur. Zira büyük dağlar ve Bisütun Dağı gibi kayalara vurup girdap gibi akar bir boğazı vardır, Nil kendini bir minare boyu yerden aşağı bırakır.

Hikmet bu ki bazı Şellal gemisi bu girdaptan Nil ile uçar, asla bir şey olmayıp akarak Allah diyerek geçerler. Zira iki yanı Cudi dağları gibi göklere karışmış dağlardır. Onun için bu mahalde Nil 7 boğazdan akar ve her Nil arası birer büyük adadır. Ama mamur adaları Nil'in karşı tarafında bulunmaktadır, inşaallah yeri geldiğinde yazılır.

Bu Kolombo Kalesi'nden Habeş Vilayeti'ne giden yol bu mahalden ayrılır. Bazı Habeş vezirleri Mısır'dan Nil ile veya karadan bu Kolombo Kalesi'ne gelip bundan asker toplayıp nice yüz deve yükü yiyecek ve Nil suyu yükletip çöl çölistan ile Habeş Vilayeti'ne gider. Başka yol yoktur, tamamen taşlık dağlardır. İbrim yolu güneyde, Nil kenarında kalır, Habeş yolu kıble tarafında kalır.