Konya

Seyahatnâme’de Konya

Sultan Süleyman Han yazımı üzere hala başka iman yurdu Karaman eyaletidir ki hala paşa tahtıdır. Padişah tarafından paşasının hass-ı hümayunu 660.071 akçedir. 2.000 asker ile bu eyaleti zabt edip 50.000 guruş tahsil edip sefer eşer.

Bu Karaman eyaletinde hazine defterdarı, defter kethüdası, defter emini, çavuşlar kethüdası ve çavuşları vardır. Ve eyaletinde yedi sancağı vardır.

Evvela Konya şehri paşa tahtı sancağıdır. Sonra Kayseri sancağı, Niğde sancağı, Beğşehri sancağı, Kırşehri sancağı, Akşehri sancağı ve Aksaray sancağıdır. Karaman eyaletinde zeamet 68 ve timar 2111'dir. Karaman hazinesi defterdarının hassı 65.000, Karaman defterdarı kethüdasının hassı 65.000 ve Karaman timar defterdarının hassı 65.000. Alaybeyisi, çeribaşısı ve yüzbaşıları vardır.

Karaman eyaletinde olan timar ve zeamet sahipleri sefer sırasında kanun üzre cebelüleri ile ve paşası askeriyle toplam 12.000 seçkin kılıç asker olur. Savaşta bir timar sahibi mevcut bulunmasa alaybeyisinin arzıyla timar sahibinin arzını bozup timarını başkasına verirler, kanundur. Konya şehri 500 akçe mollalıktır.

Kazası altında toplam (---) adet bakımlı ve şenlikli nahiyeler vardır. Evvela (---) nahiyesi,

................ (2 satır boş) .................

Bu nahiyelerden mollasına senelik adalet üzere 20 kese hasıl olur. Bu şehrin İmam-ı A'zam (Hanefi) mezhebi şeyhülislamı vardır amma Şafii, Hanbeli ve Maliki müftüleri yoktur. Sağlam nesepli nakibüleşrafı, ayan ve eşrafı, ulema ve salihleri, zenginleri ve Mevlev1 fukarası gayet çoktur. Askeri taifesi pek bol olduğundan sipah kethüdayeri ve yeniçeri serdarı yerine muazzam yeniçeri çavuşu, muhtesib ağası, üç yerde şehir naibi, şehir subaşısı, bacdarı, kale dizdarı ve (---) adet kale neferatları, kırk pare küçük ve büyük topları ve yetecek kadar cebehaneleri vardır. Bütün yönleriyle bakımlı ve şenlikli bir şehirdir. (---) (---)

Konya imaretlerinin anlatılması: Bu büyük şehir Meram Dağı'nın doğu tarafında bir düz ovada kurulmuş olup İrem gibi Meram Dağı bu şehrin batı tarafında (---) saat uzak mesafededir. Bu şehrin içinde ve dışında küçük ve büyük (---) ile örtülü güzel evler vardır. (---) (---) (---).

…

Tüccar hanlarının manzarası: Toplam (---) adet handır. Evvela Atpazarı Kapısı dışında Bağdad Fatihi'nin Kösem Validesi Hanı büyük binadır.

................ (1.5 satır boş) ................

Bekar gariplerin konakladıkları hanların anlatılması: Hepsi 20 adet maarif ehli bekar hanlarıdır.

................ (2 satır boş) .................

Güzellik çarşı-pazarı bedestenlerin adedi: Toplam 1900 sultan çarşısı dükkanları vardır. Nice yüz dükkanları baştan başa kargir bakımlı yapılardır, ama bunlardan kargir yapı demir kapılı kanatlar ile yapılmış mavi kurşun ile örtülü bedesteninde zengin tüccarlarda bütün dünyanın değerli eşyaları mevcuttur. Sipah pazarı, saraçhaneleri ve tahta kalesi bakımlı ve süslüdür.

Genç yaşlı insanlarının yüz renklerinin özellikleri: Suyunun ve havasının tatlılığından bütün halkı sağlam yapılı, rahatına düşkün, buğday tenli sağlam bünyeli adamları olur. O kadar yaşlanır ve yaşarlar ki kuvvetleri gitmiş, hey' eti yitmiş, ömrü yüz yetmişe yetmiş ve sohbetten ve oynaşmaktan kalmış olurlar, ama uleması, akıllı, olgun, yetkin ve ergin insanları vardır.

Cihan güzellerinin anlatılması: Kadınları gayet güzel yüzlü hoş yapılı olup konuşmaları ölçülü, dişleri dizilmiş inci gibi olur. Kıvrım kıvrım örülmüş saçlarını döktüklerinde gönlü yaralı aşıkların akılları tarumar olur. Ve Konya'nın helvacı civanlarıyla Selman-ı Pak berber civanları merali ve ceylan gibi sürmeli gözlü, şirin sözlü, parlak yüzlü nice güneş parçası gençleri olur.

…

Bölge halkının giyeceklerinin özellikleri: Genellikle askeri taifeleri samur kürk ve değerli kumaşlardan kaftan elbise giyerler. Ulemaları muhteşemane çeşit çeşit soflar ve Bruci zai ve mollayi bezler giyerler. Ehl-i örfü (idarecileri) ve diğer erleri tamamen Hazret-i Mevlana muhibbi (sever) olduklarından halkın çoğunluğu Mevlevi külahları üzerine Muhammedi sarık sararlar (---)

Karaman şehri halkının özel lehçeleri: Gerçi Etrak diyarıdır ama musannif ve mü'ellif dili açık ve ifadesi düzgün kimseleri vardır, ama şehir Etrakleri "Nidek şu mühmeli, helecesi, kelecisi tatlı tatlı sözlü değildir" derler. Başka, "Bürü anariye vardım, o kişiyi onda yasanladım" diye nice çeşit sözleri vardır, ama gayet gerçek garip dostu adamlardır.

…

Hububat ürünlerinin anlatılması: Yedi çeşit taneli buğdayı olup deve dişi dedikleri buğday meğer Şam Havranı'nda ola, ama arpası gayet yağlı olduğundan atlara çok vermekten sakınmak lazımdır. Diğer tahılları, otları ve sebzeleri beğenilir. Yeşillikleri güzel ve sevimli, ekinlikleri geniş, bereketi bol, şenlikli şehri bolluk içinde bir beldedir.

Sanayilerinin beğenilenlerinin anlatılması: Bu şehrin kuyumcuları, külahcıları, terzileri ve pak Selmanı herberleri meşhurdur, ama debbağları (deri işleyicisi) yedi iklimde yoktur. Bu şehir Meram'ında bir güne çiçek hasıl olur. Silu {kırmızı veya mavi renkli kök boya) ve mavidir. Onun ile debbağlar tabaklayıp gök mavisi renk, şeftali gülü, sarı, turuncu ve kırmızı sahtiyanı (boyanmış ve cilalanmış deri) olur ki Arap ve Acem'de meşhurdur.

Yiyeceklerinin anlatılması: Evvela beyaz ekmeği, kahisi (bir çeşit simit), çöreği, ballı böreği ve helvasının çeşitlerinden zülbiyesi, pandısı, pişmaniyesi ve tahinlisi meşhurdur, ama sabuniyesi (helva) ile canım beyaz halka çinisini(?) aşıklar yediklerinde insanın dimağı ikiye ayrılır. Başka özel helvacı çarşısı vardır. "Konya'da adama helvayı döğerek yedirirler" diye meşhurdur. [14a]

Meyve çeşitlerinin anlatılması: Evvela Meram Bağı'nda kamerüddevle adında ve kamerüddin derler iki çeşit mışmış alusu (kayısı) olur ki Şam'ın Hamavi kayısısından lezzetli, sulu ve yemesi hoş olur. 20 çeşit armudu, kirazı, dürbelisi (?), üzüm sarması ve badem kırması (---) (---) olur, ama limonu, turuncu, narı, inciri, zeytini ve hurması olmaz.