Kotası

Seyahatnâme’de Kotası

Buradan yine batı tarafına iki konak gidip,

Beylerinin ismi ( ---) ( ---). Hepsi yedi bin asker olur. İskelelerine Kotası derler. Tahta ile yapılmış hasır örtülü mahzenleri vardır. Köyleri, limana bakar dağlardadır. Limanında Kefe ve Taman gemileri çoktur. Azak'a büyük bir sefer olduğunu bunlardan da haber alıp birkaç Kırımlı tanıdıklar bulduk.

Her zaman bu aşiret içine Çerkez diyarından Kırım atlıları gelip alış veriş ederler. Zengin ve itaatkar kavmi vardır. Zira yerleri sarp değildir, buğday da ekip biçerler. Buradan başka yazılan Abaza bölgelerindekilerin hepsi pasta darısı ekerler. Bir kilesi yüz kile darı verir.

Bu Kotası kavminin de evleri tamamen sazdan ve tahta örtülü evlerdir. Ocakları ortadadır. On eve bir kabak tabir ederler. Dört tarafları kale gibi çit azbarlardır (çevrili meydan). Bütün hayvanlarını her gece saklayıp arslan gibi köpekleriyle nöbet beklerler. Bütün Abaza aşiretlerinin halleri budur. Zira bütün evleri ormanlar içindedir. Birbirlerinden korkarlar. Bu Kotası kavmi ile Jana Çerkezi gayet yakın komşudur. Aralarındaki küçük bir dağ üzerinden geçilerek bir konakta Jana'ya varılır. Bunlar Çerkezce dahi bilirler. Bunlar Çerkeze; Çerkez, bunların limanına aman ile meta getirirler.

Burada Abaza vilayeti tamam olup buradan ta Faşa Çayı'na varıncaya kadar geldiğimiz ve seyrettiğimiz aşiretler tamamen deniz kıyısında olup bütün köylerinin evleri kıble tarafına Karadeniz'e bakarAbaza memleketidir.

Faşa Çayı'ndan doğudan batıya bu Kotası aşiretine gelinceye kadarAbaza diyarının uzunluğu tam kırk konaktır, denizden (---) mildir. Genişliği beş konak ve dört menzil, üç menzil, iki menzil ve bir menzil yeri bu Kotası'yla Jana Çerkezi arasıdır.

Bu Abaza diyarının kırk konak yerinde kırk büyük nehir var. Hepsi Çerkez ile Abaza arasında dağlardan gelip Karadeniz'e karışır, hepsi birbirine bitişik 70 adet yüksek dağlardır. Tamamı 2000 pare köydür derler, ama tam olarak bilmiyorum. Dağlarını gezmedim. Haraç, bağ ve bahçe vesair mahsulat öşrü de vermezler. Nice yüz bin vahşi, serseri ve isyankar kavimdirler. Kafir desen adamı katl ederler, Müslüman desen hoşlanırlar, ama kafiri sevmeyip Müslümana can verirler. islama gelseler gayet mü'min ve inançlı olurlar. Kitabı değiller ve bir mezhepte değiller bir alay vahşi ve yabani adamlardır ki ataları Kureyş kabilesinden Arap Abazi'dir vesselam.

Beri taraftan yukarıda yazılan Kotası Limanı'ndan kalkıp batı tarafa deniz kıyısı ile iki gün gidip.