Küçük Karabağ

Seyahatnâme’de Küçük Karabağ

Azerbaycan şehirlerindendir. İlk kurucusu ( ---) şahdır. Kalesini (---) tarihinde Eğri fatihi Sultan III. Mehmed vezirlerinden başkumandan Koca Ferhad Paşa yıkmıştır. Hala yer yer yapı kalıntıları bellidir. O zamandan sonra imar olup(---) tarihinde Sultan IV. Murad Van'ı feth edip bu diyara geldiğinde yine bu şehri harap etmiştir. Hala henüz imar olmadadır. Tebriz hududunda başka sultanlıktır. Bin askere sahiptir. Kelenteri, darogası, münşfsi, binbaşısı ve dizçöken ağası vardır.

Şehri geniş bir ovada İrem bağı gibi 3.000 haneli, 7 camili, 7 hamamlı, 3 hanlı ve 600 dükkanlı şirin bir şehirdir ki geniş vilayeti bakımlıdır, toprağı güzel ve beğenilir. Kadınları ve genç erkekleri sevimli ve rağbetlidir. Mezraaları geniş, hayrat ve bereketleri bol balq,mlı bir beldedir.

Suyu ve havası tatlı, bol olan nehirleri temiz ve pırıl pırıl akarsuları vardır. Bağ ve bostanları ovaları ve uçsuz bucaksız kırları süslemiş.

Bu şehrin de yiyeceklerinin ve içeceklerinin beğenilenlerinden on iki türde sulu ve kızıl üzümleri olur. Şarabı, vişne suyu, abşüllesi, on sekiz çeşit eriği ve sulu Şehrihan nan gibi nan olur. Özellikle adam kellesi kadar ayvası meşhurdur.

Yer yer suları yer altında kehrizler ile akıp Temmuz ayında buz parçası gibi tatlı suları vardır.

Eski tarz yapı cami ve mescitlerinin kubbeleri sivri sivri yapılıp sünbül, silu ve mavi çiniler ile kaplı kubbelerdir. Hepsi hepsi 11 minare görünmekte idi. Ama bölgenin sakinleri "Yetmiş mihraptır" diye cevap verdiler.

Bu şehir halkı bu şehri imar etmeleri şartıyla bütün yerel vergilerden muaf tutulmuşlardır. Ancak İran ülkesi şahına her. sene yüz deve yükü ordubarı, meleçe ve Abbasi armudu kurusu, alu-yı Buhara (Türkistan eriği), zerdali, kayısı, ayva, üzüm kurusu ve nice meyve çeşitlerinden hediyeler getirirlermiş.

Kısacası Azerbaycan vilayetinde üç adet Karabağlar var ki her biri rıdvan cenneti bahçelerinden nişan verir.

Bu şehirden de kalkıp kıble tarafına bir saat gidip Aras Nehri ile Jan Nehri'nin birbirine karıştığı yerde bu iki nehri nice bin bela ve güçlükle geçtik.

Bu iki nehir de Van'ın Pinyanişi, Bireduş ve Abağay dağlarından gelip toplanarak bu yerden geçip Nahçıvan ovasından üç konak aşağı Zengi Nehri'ne, Zengi Nehri Aras'a, Aras Nehri Kür'e, Kür Nehri Türk Nehri'ne, Türk Nehri de Hazar Denizi'ne (gölüne) ki Gilan Denizi (gölü) de derler, ona katılır. Bu taraftan bu Aras Nehri'ni ve Jan Nehri'ni geçip 6 saatte,