Kuzeciler (Çömlekçiler)

Seyahatnâme’de Kuzeciler (Çömlekçiler)

İstanbul Kalesi'nin batı tarafında İstanbul Halid kıyısında bir alçak düz yere 4.000 haneli bağ ve bahçeli mamur, kat kat İrem sütunlu büyük köşkler ve yalılar ile bezenmiş, çiçekli bostanlar ile süslenmiş büyük bir şehirdir.

Bu mamur yerin dört tane iskelesi vardır. Biri Yavedud iskelesi, biri Defterdar iskelesi, biri Zal Paşa iskelesi, biri Hoca Efendi iskelesi.

Bu iskelelerin deniz aşırı karşı tarafı Hasköy ve Piripaşa kasabalarıdır ki kadın ve erkek fark olunur. Araları tuzlu denizdir. Bu kentin de subaşısı ve kadısı vardır. Eyüp mevleviyeti nahiyesidir.

…

Bunlardan başka 170 adet mescit vardır. İmareti yoktur. Bir hanı ve 7 tekkesi vardır. Sultan Mustafa'nın tahta ilk çıkışında Yeniçeri Ocağı başçavuşu Kara Mezak adındaki Osman Han katili, Zalpaşa yakınında güzel çiçekli bir bahçe içinde bir mevlevihane yapmıştı ki benzeri yok idi. Allah'ın hikmeti, bir gece büyük bir deprem oldu. Mevlevihane yerle bir olup zemini çiçeklik iken bostan oldu. Hoş havalı bir hamamı var ki "belde halkına açık aydınlık bir temiz hamamdır. Bu şehrin ana caddesinin iki tarafında 300 adet her esnaftan süslü dükkanları vardır. Bütün değerli eşyalar mevcuttur. Ancak bedesteni yoktur. Nalbant dükkanları gayet çoktur ve geniştir. Bir ana caddenin iki tarafı da baştan başa, 250 adet çanakçı, bardakçı ve çömlekçi dükkanlarıdır. Kağıthane ve Sarıyer çamurundan maşrapa, çömlek ve sürahiler yaparlar ki benzerleri ancak Çin ve İznik çinisinde olur. Ancak bunun amber kokulu toprağında olan özellik başka bir diyarın toprağında yoktur. Özellikle bir testi taze iken ondan su içenin dimağı kokulanıp taze can bulur ve " ... Her diri şeyi sudan yarattığımızı ... " [Enbiya, 10] ayetinin sırrını açıkça görür. Bu işliklerde öyle yetişmiş ustalar var ki toprak bir testiyi kırk elli kuruşa satıp padişaha, vezirlere ve seçkinlere hediye götürürler. Bu derece olgun ve yetişmiş ustalar vardır.

Çömlekçiler Mahallesi'ndeki Halil Ağa Çeşmesi'nin tarihi:

Dedi tarihin Fedayi hakir
Ayn-ı pak çeşmeyi ma'ü'l-hayat. Sene (---).

Zalpaşa yakınında Sokullu Mehmed Paşa Çeşmesi'nin tarihi:

Hak kabul eyleye kim dedi Nihadi tarih
Kıldı bu çeşmei bünyad Mehemmed Paşa. Sene (---).

Zalpaşa bitişiğinde Şah Sultan Çeşmesi'nin tarihi:

Teşne-diller dediler tarihini
Çeşme-i ma' -i hayat-ı can-feza. Sene (---).

Camiin yakınında Defterdar Nazlı Mahmud Paşa Çeşmesi'nin tarihi:

Temeddet bünyadına tarih
Dedi tarih inneha hayrun cemil. Sene ( ---).

..................... (11 satırlık yer boş) ...........................

Zalpaşa Kasabası'nın ziyaret yerleri

Mevlana Muslu Efendi: Şerh-i Miftah'a haşiyesi olan Bali Efendi'nin oğludur. Mimar Sinan yapısı olan Defterdar Camii avlusunda gömülüdür.

Katzade Mevlana Ahmed Efendi: Defterdar Camii avlusunda gömülüdür. Sene 965 [1558]

Kafzade vera-yı kafa kadem basup kafı kaf oldu kad.

(---) mahlasıyla güzel şiirleri vardır.

Mevlana Baki Efendi Muslusu: Zalpaşa yolu üzerinde gömülüdür.

Şeyh Pir Ahmed: Eşrefi tarikatındandır. Edirne'de Pir Ali Dede'nin halifesidir. Defterdar Camii karşısında yatar.

Şeyh Mahmud Karamani: Niğdelidir. Defterdar Mahmud Paşa Darülhadisi'nde muhaddis iken ölmüştür. Orada gömülüdür. [119a]