Larende (Karaman)

Seyahatnâme’de Larende (Karaman)

Karaman Eyaleti tahtı budur. Lâkin Konya el vilâyet ortası olmakla vezirler orada otururlar. Ama eski taht budur. Bu Lârende hâss-ı hümâyûndur. (—) tarihinde Karamanoğlu kalesini yapıp mamur etmiştir.

300 akçe şerif kadılıktır ve nahiyesi (—) köydür. Kadıya adaletle senede 7 bin guruş hâsıl olur. Alaybeyisi, çeribaşısı, zeamet ve timar sahipleri hepsi Konya'da toplanırlar.

Müftüsü, nakibüleşrafı, kethüdayeri, yeniçeri serdarı, dizdarı ve 150 neferi vardır. Ayanı eşrafı, âlimi, salihi, imamı, hatibi ve şeyhleri çok büyük eski bir şehirdir.

Kalesi, Karaman Ovası'nın ortasında havalesiz üç kat bir şeddadi bina sarp, sağlam ve dayanıklı kaledir. İç kalesi bir yüksek topraklı bayır üzerinde dört köşe şeddadi iri taşlı kaledir. Bu iç kalenin büyüklüğü 600 adımdır ve 8 büyük kuledir. Dört tarafı derin ve geniş hendektir.

Batıya bakan ancak bir kapısı var. Ağaç köprü ile geçilir üç kat demir kapılardır. Bu kapının iki tarafında olan duvar taşlarının her birinde iri yazı ile Esmâ'ul-hüsnâ yazılmıştır. Ve dizdar burada oturur. Tamamı 46 adet toprak örtülü küçük evlerdir ve bir camiden gayri bir şey yoktur.

Bu kaleden taşra bir kat kale daha çevrilmiştir, Ortahisar derler, yuvarlak sağlam bir kaledir. Başka hendeği vardır. Çepçevre büyüklüğü 1.700 adımdır, 40 kuledir. Ve iki kapıdır. Batı tarafına Deli Kapısı, kıble tarafına Pazar Kapısı.

Bu büyük şehri kuşatan taşra burç kalesi üçüncü katıdır. Çepçevre 7 bin adım büyük kaledir. Toplamı 140 kuledir ve 9 kapıdır. Evvelâ Paşa Camii yakınında kıbleye bakar Emildenli Kapısı, doğuya nazır Seki Çeşmesi Kapısı, yine doğuya doğru Şam Kapısı, batıya bakan Kör Soğuk Kapısı, Hazret-i Mevlânâ annesinin türbesi dibinde Parmak Kapı, güneye Toplar Kapısı, kıbleye İmaret Kapısı, güneye Emir Ahmed Kapısı ve kıbleye Tekke Kapısı.

Bu büyüklükte olan büyük şehrin içinde 32 mahalle ve 53 mihrap vardır. Ve 7.080 toprak örtülü evlerdir.

...

Bir dâr-ı kurrâ, iki dâr-ı hadis ve üç imarettir: Karamanoğlu İmareti, Valide İmareti ve Karabaş Tekkesi İmareti, bunlardır.

Ve toplam minnetsiz hane (—) adet handır. Bunlardan geniş Çarşı Hanı, Nuh Paşa Hanı ve Sultan Alâeddin Hanı, meşhur hanlardır.

Ve hepsi 6 hamamdır. Suyu ve havası hoş, binası temiz Nuh Paşa'nın Yeni Hamamı. Seki Çeşmesi Hamamı Karamanoğlu'nundur, eski yapı olduğundan sanatlı yapı, suyu ve havası güzeldir. Karaman hocası Molla Fenarî hazretlerinin nazargâh hamamı, hasta girse şifa bulur.

Karamanoğlu beylerinden Nasuh Bey Hamamı, Süleyman Bey Hamamı ve Seyyid Hoca Hamamı, meşhur umumi hamamlar bunlardır. Ama halk "Yetmiş saray hamamları vardır" diye övünürler.

23 çeşme vardır ve çarşı içindeki çeşmenin tarihi budur:

Yâ İlâhî ecr-i hayrın eyle a’mâlin cezîl,
Eyledi Hâce Mehmed çeşme-i âlî sebîl,
Ehl-i diller cem oluben dediler tarihini,
Çeşme-i hayvân mıdır yâ ayn-ı âb-ı selsebîl. Sene 1003

Bütün dükkânlar bir ulu yol üzerinde olup tamamı 470 dükkândır. Bedesten yoktur, ama bütün kıymetli şeyler bulunur.

Suyu ve havasının güzelliğinden mahbûb ve mahbûbesi meşhurdur. Bağ u bahçesi cihanı tutmuştur. Bütün halkı kırmızı boyalı kuzu kürkü giyip Mevlevi külâhı üzere beyaz sarık sararlar.

Lehçeleri Türk dilidir. Baba-yı âlem kavimdir ve gayet dindar, temiz, ermiş büyük kimseler vardır. Hepsi garipleri sever adamlardır. Ayan ve eşraflarından hanedan sahipleri kimseler vardır ki gece gündüz misafirsiz olmayıp ziyafet çekerler. Ve daima kapıları açıktır.

Bütün kadınları sarı çizme giyip üzerlerine beyaz çarşaf bürünürler. Gayet ehl-i perde ve örtülü gezerler