Leve (Levice)

Seyahatnâme’de Leve (Levice)

Macarcada Leve demek (—) (—) demektir. Yapıcısı Menuçehr evlâtlarından Nagban Yejder asrında bir Moğol Çingenesidir. Nagban ile Acem'den bile gelip bu mahalde kabilesiyle yerleşir, Alman dağlarında fil kadar bir ayı tutup tam 40 sene bu ayıyı Macaristan'da oynatıp çok para kazanır, aşireti ve soyu çoğalarak bu mahalle kazandığı ayı malıyla bir kale yaptığından ayının ismiyle bu kaleye Leve diye isim kor.

Hatta Moğol ve Yakay kavmi ayıya lev derler. Hatta Osmanlı'da da lev lafzı kullanılır ki bir adam yavaş hareketli olup ortada serseri gezse "Şu adam lev lev ayı gibi gezer" derler.

Sonra o Moğol Çingenesinin dostu ve kazanç kapısı olan ayısı ölünce ayrılık hasretinden ayının kellesini yaptırdığı kalenin kapısı tahtasına mıhlayıp derisini kendine post ettirir. Hâlâ o ayının kellesi iç kale kapısında mıhlı durup gelen giden Macarlar bu ayı kellesine şapkalarını çıkarıp saygı gösterirler.

Meğer bu ayı hayatta iken tam 40 sene o iri ayıya tapmışlar. Onun için hâlâ bu Leve Kalesi'ne tüm Orta Macar kâfirleri itibar ederler. Ve bütün Macar kavmi o zaman bu ayıya taptıkları için ayının şeklini guruşlarma yazarlardı. Hâlâ yine Alman ayısı resimli yuvarlak Macar guruşları kesilir. [133b]

Eski zamanda bu Leve Kalesi Orta Macar'ın Mısır'ı imiş, zira Gara Nehri kenarında pirinç yetişir. Hâlâ ekin yerleri vardır ve hâlen zemini bir geniş, bereketli, bitek ovasının otu ve bitkisi boldur. Dağlarında altın ve gümüş madenli bir şenlik li ülkedir ki ovasından Gara Nehri gibi âbıhayat akar. Hatta bu kale varoşunun güney tarafındaki sazlı batağı Gara Nehri azmağı ırmağındandır. Bu Gara Nehri tâ Orta Macar içindeki Külvar Kalesi'nden ve Maden Kalesi dağlarından gelip bu Leve Kalesi altından geçip Üstürgon Kalesi karşısındaki Ciğerdelen Kalesi'nden uzak yerde Gara Nehri Tuna'ya karışır.

Ama bu Leve Kalesi görmeye muhtaç bir eski yapı, güzel bir kaledir. İç kalesi küçük kârgir dörtgen şekilli yapıdır ki çevresinde 6 adet sade kulecikleri vardır. İçinde kaptan hanesi, cebehanesi ve ambarlardan başka bir yapısı yoktur. Kıbleye bakar bir küçük kapısı var, anılan ayının kellesi bu kapıda mıhlıdır. Gerçekten de çok iri bir ayı başıdır. Hâlâ Acem diyarının Tebriz'indeki Şam-ı Gazan Tekkesi'nin kazanı kadar bir büyük ve heybetli ayı kellesidir. Bu kadar yüz yıldan ne tüylerine, ne kaşı, gözleri, kulakları ve dişlerine bir zarar gelmemiş.

Bu iç kalenin hendeği bataklıktır ve ağzına kadar Gara suyudur. Taşra varoşu iç kalenin kıblesini kuşatmış Gara Nehri batağı kenarında kıbleye uzunlamasına kurulmuş iki kat dolma rıhtım ağaç palanka sağlam hisardır.

Hisar içinde 500 adet saz ve tahta örtülü evleri var, o kadar mükellef olmayıp haneleri ve kasabaları taş kale değildir. Çepçevre hendeği suludur. Ve doğu tarafına bakar bir ağaç kapısı var.

İçinde ancak 2 kilisesi var, biri hünkâr camii ve biri sadrazam camii oldu. Tüm reayaları gelip itaat edip evli evlerinde sakin oldu.

Bu kalede kırk elli adet dükkândan başka bir eser yoktur, ama kalenin doğu tarafındaki dağlar üzerinde bağlarında kaleye havalesi çoktur. Hatta bu bağların bulunduğu dağların havalesi olan kayasından kaleye bir lakoz balgam tükürsen balgam kale içine düşer. Tâ bu derece bir havaleli Leve Kalesi'dir, ama bağı, bahçesi ve meyvesi çoktur.

Bu kaleye (—) eyaletiyle Çatrapatrazâde Ali Paşa'yı muhafazacı koydular ve 150 akçe payesiyle Ramazan Efendi'ye kadılığını bağışladılar. Haseki Ali Ağa'yı 7 oda yeniçeri ile nöbetçi kodular. 1 oda cebeci, 1 oda topçu ve 7 adet sancakbeyleriyle toplam 4.000 adet seçkin asker muhafazacı konuldu, 2.000 adet silâhlı kale neferatlarıyla 12 adet ocak ağaları yazılıp Uyvar altında Leve Kalesi başka sancakbeyi tahtı olup 300 parça köyün kefereleri gelip itaat edip kale neferatlarından bekçiler aldılar.