Mehennavi Kalesi

Seyahatnâme’de Mehennavi Kalesi

Basra hâkimi Hüseyin Paşa 100 adet seçkin pür-silâh asker yoldaş koşup Basra'dan güney tarafa gidip Şat kenarıyla 1 saatte,

241 [855-6] tarihinde Harun Reşid hatunu Zübeyde Sultan yapısıdır. Onun için Sultan Kalesi derler, ama bu kalenin doğru söylenişi bazı tarihçilere göre Mahannâvî'dir. Zira burada halifeler zamanında hep elleri hınnâlı [kınalı] kadınlar yerleşik olduğundan Muhannâ Kalesi yani kınalanmış kale derlerdi. Bozulmuş söylenişi yaygın olduğundan Mehennâvî Kalesi derler.

Kalesi Basra toprağında Şat kenarında dörtgen şekilli kerpiç ve toprak yapı güzel bir kaledir. Fırdolayı büyüklüğü 6.060 adımdır. Ve gayet mükemmel cebehanesi ve iri topları vardır. Zira bu mahalde Şat medd ü cezri üzere Hindistan gemileri, Portakal [Portekiz] kalyonları ve Donkarkız karaka gemileri bu kale önünde yatıp hürde iskelesinde yani gümrükhanede gemiler bâc verirler, hoş limandır. Kalesinin hâkimi ve 700 neferâtları ve gemi bekçileri vardır. Ve 2.000 hanesinin tamamı baştan başa toprak ile yapılmış ve kapatılmış mamur evlerdir.

Ve camii, hanları ve yetecek kadar dükkânları vardır. Ama ziyafet evi imareti yoktur. Ancak bağ, bahçe, gülistan ve hurmalığı çoktur. Bu Mehennâvî Kalesi Basra halkının gezinti ve dinlenme yeridir. Şehre bir saat yakın olduğundan Basra halkı gezer dolaşır, dinlenir, karadan ve denizden yaya ve kayıklar ile Basra Şehri'ne giderler, gayet yakın kaledir. Bu kale, gemiler gümrük vermeden kaçmasınlar diye yapılmıştır. Hâlâ bütün gemiler medd ü cezr üzere top altında yatıp gümrüğünü tamam etmeden giderse top darbeleri ile işi tamam olur.

Bu kaleyi olduğu gibi yazsak Basra toprağında bunun benzeri (—) parça kaleler vardır, her birinin özellikleri birer küçük kitap olur. Ancak her birini birer tadımlık miktarı övelim. Söz uzayıp dinleyen ve okuyan dostlara sıkıntı ve bıkkınlık gelmesin. Bu Mehennâvî Kalesi,

....................(3 satır boş)....................

Kısacası Basra'dan üçüncü menzilde, [363b]