Menfelut (Manfalut)

Seyahatnâme’de Menfelut (Manfalut)

Bu da Ebü'l-kababıt oğullarından Melik Lut yapısıdır. Circe Defterhanesi'nde şehr-i Menifülut şeklinde yazılıdır. Halk arasında bozulmuş şekli yaygın olduğundan Manfalut derler. Circe hükmündedir ama büyük hükumet ve eski büyük şehir olduğundan Mısır veziri, Mısır beylerinin bir seçkinine hil'at-ı fahire giydirip ihsan eder. Hatta zamanımızda musahib paşa çırağı Ahmed Bey'e sadaka olunup 500 tabiiyle ve Mısır'ın 7 bölük mustahfız askeriyle 710 adet köyden 200 kese padişah malını (---) erdeb tahılı toplar, kendine de harç ve masraftan sonra 100 kese kalır. Zira Berberistan, Funcistan, Sudan ve Elvahat vilayetlerinden gelen nice bin cellabe dedikleri kara tüccarlar, nice kere yüz bin deve, nice bin hadım ve başka zenci esirler getirirler, her esirden birer altın, her deveden bir guruş, fil dişinden beşer guruş ve gergedan boynuzundan onar guruş bac alıp hayli mal toplar. Böyle geçit yeri bir derbent şehirdir.

Paşa tarafından da bir ağa miri tahıl tahsil olunması için 6 ay hakim olup kaşiften senede 2 kese, 2 at ve 20 adet hadım köle ile günlük 5 guruş külfe-bana alıp tahıl toplar. Bir ağa da bu ağa üzerine tahılın acele toplanması için gelip 1 kese geliş hakkını kaşiften alıp tahıl toplamaya gayret eder. Zira Mısır'da kul ciraye ve maaşlarını isterler. Paşa ağası kendine erdeb başına 2 para alıp paşaya kalemiye 7 kese verdiğinden başta 10 kese faizi kalır.

300 akçe yüksek kazadır. 300 adet köylerinden kadı efendi senede 20 Mısır kesesi hasıl eder.

Serdarları, müftüleri, nakibi ve ayanı kibarı vardır. Şehri Nil'den bin adım batı yönünde uzakta büyük bir ark kenarında, geniş bir ovada 8.600 mamur, şenlikli ve süslü kat kat gariban evleridir. Zira zulümden hor hakir fukarası çoktur.

Ayam o kadar yoktur. Lakin tüccarı çoktur. Toplam 30 mahalle, 38 mihraptır ve sekizi hutbedir. Evvela,

Şehit Mehmed Bey Camii: İki katlıdır. 20 basamak taş merdivenle çıkılır, bitmemiş camidir, ama yine cemaati çoktur. Minaresi ve avlusu yoktur. Camiin altı baştan başa dükkanlardır. Bu çarşının iki yanında kapılar vardır. Mehmed Bey Hanı içinde yine,

Mehmed Bey Camii: İlk başta mescit olmak üzere yapılıp çarşı pazar ortasında kalabalık yerde olduğundan cami etmişler. Yine çarşı içinde 5 basamak taş merdiven ile çıkılır.

Osman Bey Camii: Gayetle kalabalık cemaate sahip eski camidir. Boyu ve eni 50'şer adımdır. 28 yapma kargir payeler üzerinde kemerlerin üzeri nakışlı tavandır. 2 yan ve 1 kıble kapısı ve 1 minaresi var. Ama hasbi bir hatibi var; Şeyh Cemaleddin derler, evliyadır derler, 70 senedir Davud orucu tutar salih bir kimsedir. Hayır dualarını aldık.

Sonra Camiü'l-Yetim, Camiü'l-Atik. Yine çarşı içinde Kaşif Mehmed Ağa Camii. Mahalleler içinde Muallak Cami: 8 basamak taş merdivenle çıkıldığı için Muallak Cami derler; bir küçük camidir.

İmaret ve medreseleri yoktur, ama mescitleri çoktur. 70 sebili, 47 mektebi, 1 darülhadisi ve 8 mamur hanı var. Çarşı içinde hamam karşısında Osman Bey Hanı ve Mehmed Bey Hanı hepsinden mamur ve sağlam hanlardır.

Ancak çarşı içinde bir hoş havalı, aydınlık hamamı var, ama binde bir gibidir, Osman Bey Hamamı derler. Mısır diyarında benzeri var ise Dimyat Nil'i üzerinde Mit Gamr şehri hamamı ola. Övgüsünde cevher saçan kalemler suskun ve dilsizdir. Gayet sanatlı, güzel biçimli, hoş yapılı ve gönül açıcı aydınlık hamamdır.

Toplam bin dükkandır. Baştan başa üzerleri örtülü koyahtır ki Acem diyarına mahsustur. Bedesteni olmadığından bütün az bulunur şeyler hanlarda mevcuttur. Tahıl pazarı, koyun pazarı ve 12 pazar meydanlarından başka avrat pazarı mahalli şehrin dışında bir dar, basık, kirli, bulaşık, dolaşık sokaklı pazardır.

Bu şehrin bütün çarşısı yüksek bir yere yapıldığından yukarıdan aşağıya veya aşağıdan yukarıya çarşı içine bakıldığında insan deryası dalgalanır. Ve genellikle evlerinin kapılarında ve üstlerinde çeşitli nakışla " ... yoluna gücü yeten herkesin Allah için Kabe'yi haccetmesi gereklidir" [Kur' an, Al-i İmran, 97] yazılmıştır. Sorup,

"Bu kapılar üzerinde bu nakışlı ayetlerin aslı nedir?" dedim.

"Malının zekatını verip hacca gidenlerin evleridir ki sahibi hacdan gelince nakkaşlara böyle yazdırır" diye cevap verdiler. Genellikle bu kapıların kanatları mansar haramisi korkusundan timsah derileri mıhlıdır. Kale kapısı gibi savaş aleti işlemez timsahlı acayip ve garip kapılardır.

Suyu ve havası hoştur. Yer yer mahbub ve seçkin fedai civanları olur. Bağ, bahçe ve bostanları boldur. Mübarek Nil taşlığında şehrin kuzeyinde, batıya akan ark kenarında vilayet halkı ikindiden akşam vaktine dek zevk ü safa ederler. Halkının yüz renkleri kızıldır.

İşleri ve kazançları, alaca, peştamal, mavi bez, ak kenarlı gömlek bezi ve türlü türlü eşya satıp geçimlerini sağlarlar. 70 yağ değirmeni, 120 buğday unu değirmeni, 20 adet kahvehanesi, bozahanesi ve meyhanesi bulunur.

1 mahalle Yahudi ve 1 mahalle Kıpti haneleri, toplam 300 adet kefere uğursuz haneleridir, ama Rum, Ermeni ve Frenk yoktur.

Açlığı gideren yiyecekleri bildirir

Evvela has anason ve çörek otlu çakıl ekmeği, susamlı halka kahiki, karişe peyniri, beyaz tereyağlı kahvaltı çöreği, yumurtalı böreği, katmeri, beyaz süzülmüş balı, meyvelerinden limonu, turuncu, narı ve nabıkası çoktur, ama cümmeyzi ve muzu yoktur. Halkı gayet garip dostu, Hak ehli insanlardır.