Merhum Cami (Al-Hasafi Mosque)

Seyahatnâme’de Merhum Cami (Al-Hasafi Mosque)

Eski camidir. Tüm cenaze namazları orada kılındığı için Cami-i Merhum derler. Boyu ve eni yüzer ayak camidir. 32 düzgün sütunlar üzerinde kemerler vardır. Daha üstünde levha tavandır, kubbe değildir. 3 kapısı var, ikisi yan kapı, biri kıble kapısıdır. Avlunun ortasında 2 hurma ve 1 nabıka ağacı vardır. Bu ağaçların dibinde bir mavi taştan Hanefi musluğu var, Hanefi mezhebi cemaati ondan abdest alırlar.

Görmeye değer bu taş eski zamanda bir Kıpti padişahının mezarı imiş, devletleri Urban eline girip naaşını atıp abdesthane etmişler. Bu havuzun dört tarafında bir çeşit eski kahin hatları var ki Mısır iklimini bu ana dek 8 sene gezip dolaştım, İsne ve İsvan'da bu hatların benzerini görmedim. Türlü türlü garip şekiller ile bezenmiş ibret verici bir mavi taştır. Bazı sanat sahipleri bu macun taşıdır derler. Zira bir şekilde çekiş ve külünk tesir etmez. Taş içinde ben ben ebri altın bellidir, ama ona da bir alet kar etmez, tuhaf macun taşıdır.

Bu cami eksik kalmakla duvarlarının kara kerpiçleri bellidir, kireç sıvalı değildir. Minaresi yoktur. Kıble kapısının iki tarafında yan sofalar üzerinde 8 adet mermer ve somaki sütunlar var ki benzeri yoktur. Ama vakıfları harap olduğundan cami garip kalmıştır.

Minberi Arabi oyma ahşap ve levhadır, ama Fahri oyması gibi kitabe, Rumiler, islimiler, zülf-i çinler ve dalkırma oymalar var ki insanın gözü kamaşır. Bu mertebede büyük usta, var hünerini göstermiş. Bazı ressamlar ondan sanat çalarlar. İbret verici minberdir. Bu minber kapısı üzerinde yine levha üzere oyma hat ile bu tarih yazılmıştır:

Bismillahirrahmanirrahim, ve sallallahu ala seyyidina Muhammedin ve alihi ecma'in. Ceddede haze'l-camie'l-mübarek el-abd el-hakir ilellahi te'ala el-emirü'l-kebzrü 'ş-şerif İsa bin el-cenabi'l-ali el-merhum el-mahdum İsma'il el-merhum ez-Zeyni Emir Amir Urban iklim el-Buhayre, e'azzallahu ensarahu ve rahimeh. Ve kane'l-firağ zalik fi şehri Muharremi'l-haram sene selase ve sittın ve seb'a mi'e ba 'de hicreti'n-nebeviyye. [763]