Mizistre (Mistra)

Seyahatnâme’de Mizistre (Mistra)

Bu hakirin gördüğü üzere bu yüksek kale Manya dağları eteğinde Şahbaz Dağı'na bitişik bir sivri yalçın mavi ve beyaz kaya üzerinde göklere baş uzatmış şeddadi bir sağlam hisar, dayanıklı set, eski yapı badem şeklinde bir iç kalesi var. Aşağı kaleleriyle toplam 3 kat bölme hisar, güzel iç kaledir.

3 adet kapıları vardır. Bir kapısı doğuya açılır, sanki iç kale içinde narin hisar kapısıdır. Orta kapı kıble tarafına bakar. Dış katındaki kapı batıya açıktır, ama karanlık bir yerdedir.

Bu kapı önünde Fatih Mehmed Han makamı var. Kaleyi fethedince gönülden şükür secdesi edince bir yalçın sert kayada alnı secdeye geldiği yerde hala bir parlak çukur kayacıktır. Yağmur suyu birikince saralı ve hummalı olan adamlar o rahmet suyundan içip Allah'ın izniyle şifa bulurlar.

Bu 3 kat iç kalenin narin kulesi içinde kale dizdarı hanesi, cebehanesi, tahıl ambarları ve su sarnıçları var, başka şey yoktur.

Kısacası, bu 3 kat hisar içinde 80 adet kiremit ile örtülü cihannüma yüksek haneler vardır. Bu iç hisarda Sultan Mehmed Han Camii, eski tarz minaresiz mabettir. Bu iç kalelerin çepçevre büyüklüğü bedenler üzere tam 800 adımdır. Bu kaleden insan aşağı baksa Tanrı hakkı için ödü patlayıp yeri toprak olur. Ta bu mertebe göklere doğru yükselmiş kaledir ki tepesine nazar edenin nergis gözleri kamaşır.

Hazret-i Şeyh Akşemseddin makamı: Bu kale kapısından taşra ibadet ettiği kaya üzerine azizin gözyaşının sert taşı delik delik edip mübarek dizleri yeri taşa tesir edip yer eylemiştir. Onun için "Mizistre Kalesi'ni Akşemseddin'in gözü yaşı aldı" derler. Allah rahmet eylesin.

Bu makamdan aşağı,

Aşağı Hisar

Bu iç kalelerin doğusu, kuzeyi, yıldız rüzgarı ve batı taraflarını kuşatmış büyük bir kaledir. Kıble ve güney tarafları Allah saklasın cehennem kuyusu gibi uçurum 100 kulaç kayalar olmakla o taraflarında kale duvarları ve burçları yoktur, lazım da değildir. Bu kule 5 köşe olup çepçevre büyüklüğü tam 9 bin germe adımdır. Bir tarafında asla hendeği yoktur.

Tamamen yalçın kayalar üzerine yapılmıştır. 8 adet kapısı var. Biri küçük namazgah kapısıdır ki batı yönüne nazırdır. Ve biri çarşı kapısıdır, bu da batıya açıktır. Ve biri Zal Kapısı'dır ki doğu tarafa bakar. Ve biri Kurt Ağa Camii kapısıdır ki kuzey tarafına açıktır. Ve biri de aşağı çarşı kapısı kıbleye doğru nazırdır. Ama şehir içinde bunlardan başka nice gizli küçük kapılar daha vardır, ama bu yazılanlar büyük ve açık kapılardır.

Bu kale içinde mamur, bakımlı, kargir kafir yapısı 1.100 adet kat kat birbiri üzere yapılmış avlusuz [275a] cihannüma evler vardır, ama 600 kadar haneleri bu sene gazap ateşiyle yakılıp hala nice haneleri imar etmededirler. Bütün evleri birbiri üzere olup doğu yönüne ve kuzey tarafta Aya Niko Ovası'na bakar yüksek evlerdir. Bu kalede,

Camilerin sayısı: Toplam 7 adet mihraptır. Evvela Fethiye Camii, Mehmed Han'ındır. Ve Çarşı Camii ve Zal Camii, gerisi mescittir.

Ve 1 adet medrese, 2 adet sıbyan mektebi, 1 adet meczup derviş tekkesi, 1 adet hamam, 200 adet sanat ehli dükkanı, 1 adet tüccar hanı ve 1 adet misafir kervansarayı vardır.

Ve 7 adet kilise vardır. Bunlardan Aya Niko Kilisesi sanatlıdır.

Tuhaf ibretlik: Bu kalede Yahudi ve Rum mahalleleri içinde ve başka yerlerde 29 adet badgir adında büyük mağaralar var ki her biri biner adam alır. Yaz günlerinde tüm şehrin ahbabı ve harabat erenleri bu mağaralarda istirahat edip içip eğlenirler, ama bu mağaralarda eyyam-ı bahfırda adamlar kürksüz oturamazlar. Ve bütün şehir halkı sularını, içkilerini ve hoşaflarını bu serin mağaralarda soğuturlar. Yaz günlerinde soğuktan durulmaz bir garip seyirlik mağaralardır.

Bu kaleden taşra Kurt Çelebi Camii, henüz yapılıyor, bir şirin cami olur. Ve bu kaleden yokuş aşağı kıbleye doğru 2 bin adım gidip,

Misehor varoşunun anlatılması

Bir düz ovada 500 adet tek katlı ve iki katlı, baştan başa kiremit örtülü bağ bahçeli geniş evlerdir. Ve 10 adet Müslüman mahallesi, 5 Yahudi cemaati ve 11 Rum keferesi mahallesi vardır.

Ve 6 adet mihraptır. Biri gayet mükellef camidir. (---) (---) (- -). Ve 4 adet mescidi, 1 adet medresesi, 2 adet sıbyan mektebi ve 2 adet tekkesi vardır.

Ve 2 adet musallası, namazgahı vardır. Biri kalenin kuzeyindedir, biri güneyindedir. Ve 1 adet biraz basıkça hamamcığı, 4 adet tüccar hanı ve 1 adet misafir kervansarayı var ki Mizistre Kadısı Zekeriyya Efendi yeni yaptı.

Hanedanlarından Paşa Sarayı, Ako Bey Sarayı, (---) Ağa Sarayı, (---) sarayı, mahkeme sarayı mamur hanedanlardır. Ve 180 adet dükkanları var ama tabahanesi ve ipekçiler çarşısı süslüdür. Ve kale ardındaki dereden akan (---) nehri bu varoşun önünden akıp şehir dışında bir göz sanatlı köprü altından geçip Aya Niko Ovası içinden akan büyük İri Nehri'ne karışır, oradan Eloz Ovası yakınında Bardunya ve Pasova kaleleri yakınında Akdeniz'e karışır.

Şehir içinde 70 adet su değirmenleri vardır. Ve 3 bin adet bağ bahçe ve gül-i gülistanı, limon, turuncu, inciri, üzümü gayet çoktur. Tüm kalenin batı tarafında olan dağlar baştan başa bağlardır. Ovaları tamamen akarsulu bahçelerdir ki her biri gül-i gülistan, sümbül, reyhan ve Rıdvan Cenneti gibi bağlardır. Yaz günlerinde havası biraz ağırdır ama kışı gayet hoştur. Suları gayet hoş olup nice bin adet akarsuları var ve her şebekeli bostanlar içinde akar içimi hoş sulardır.

Mahbubu ve mahbubesi gayet meşhurdur ki oğlanları ve kızları marali ve gazali gözlü, şirin sözlü, aydınlık yüzlü, peri çehreli, melek görünüşlü mahbüb ve mahbübeleri olur.

Beğenilenlerinden: İpeği, ibrişimi, pırankop adlı boya kökü, siyah ekşi dutu ve siyah inciri beğenilir. Tüm halkı Urumşadır, zira gece gündüz alışverişleri Rum kefereleriyle olup düzgün Rumca konuşur Müslümanları var.