Mujik

Seyahatnâme’de Mujik

Daha önce Cengiz Han asrında Ulu Nogay, Yamanca Nogay, Şıdak Nogay, Urumbet Nogay ve nice yüz adet Nogay kavmi büyük şehirde ve sahrası olan Büyük Heyhat'ta sakin olurlar imiş. Timur Han gelip harap edip Moskov kralını da itaat altına almayı isteyince gördü ki gecesi az, iki saatten az vakitte sabah olup Hak Taâlâ'nın 5 vakit farz eylediği yatsı namazının vakti yok,

"Bu diyarda ne işim vardır" diye Akşehirli Molla Nasreddin ve (—) (—) ulemâlar ile "(Yapacağın) işler hakkında onlara danış." [Kur'ân, Âl-i İmrân 159] âyetinin hükmü üzere ileri gelenleriyle danışırken bir Tatar gelip "Han'ım Edil Suyu bu gece kıstadı" yani dondu diye haber getirdi. Hemen Timur Han Edil Nehri'ni buzda kolaylıkla geçip geriye döndü. Bu Mujik şehrinden içeri Moskov'a girmedi, döndü ve gitti. Bu Mujik şehri de nice zaman muattal yatıp daha sonra Moskov krallarından Serbaniska adlı kral imar eder. Şehrin zemininin şekli: Edil Nehri, kenarında işlek şehir iskeledir.

Edil Nehri'nin özellikleri: Yukarıda anlatılmıştır. Ama bu [173 a] yeryüzü 7 deniz ortasında 187 bin mil kaplar büyük bir dünya Adasıdır. Bu dünya içinde Cenâb-ı Allah bu Edil Nehri gibi büyük nehir yaratmamıştır. Bazı yeri 40-50 mil ve bazı dar boğazları 30 mildir.

Bu Mujik şehri İskelesinde büyük gemiler var ki her birine ikişer bin adam sığar. Bunlar Çin, Fağfur, Terek, Kozak ve Zenane Vilâyeti'ne gidip gelir gemilerdir. Büyük topları var. Düşmanları Fağfur kavmi, Mujik kavmi ve müslimler imiş. Onların da gemileri var imiş, ama bunların kadar büyük gemiler değil imiş. Cesur ve bahadır kavim olduklarından Hazar Denizi'nden Cayık Nehri'ne girip Moskov kralı vilâyetinde 2-3 ay kayıklarıyla gezip bu kadar ganimet malları alıp yine sağ salim ve doyum almış olarak Kozak vilâyetlerine giderlermiş.

Bu Kızıldeniz (Hazar), iki Karadeniz'den büyük bir derya imiş, kırk gündür sahillerinde gezip dolaşır, yol alırız, daha bir sonunu, dibini görmedik. Asla bir denizle bağlantısı yoktur, hemen başka bir denizdir. Allah bilir ki fırdolayı çevresini gezip dolaşmadım, ama Karadeniz'in çevresini iki kere dolaşmışımdır.

Bu Hazar Denizi'nde olan gemiler asla bizim Akdeniz, Karadeniz, Umman Denizi, Moltan Denizi ve Hindistan Denizi gemilerine benzemez. Başları ve kıçları ancak havalesiz gemilerdir. İki yanlarında minare kalınlığı hasırlar vardır, zira bu denizin büyük fırtınaları olur. Demirkapı'dan binip Gîlân Vilâyeti'ne düştüğümüzde çektiğimiz fırtınaları hakir bilir.

Bu şehir yine Heyhat içindedir ve hâlâ Moskov veziri hükmünde 20 bin Mujik keferesi askeri ve 10 bin Heşdek askerî kulu vardır.

Hepsi 20 adet olan kiliseleri daha önce selâtin camileri imiş. Hepsi ikişer ikişer minareli manastırlardır. 50 kadar mamur Heşdek kavmi mescitleri vardır. Bu şehirde 7 gün konup dörder vakit namaz kılardık. Bu diyarda asla yatsı namazı kılınmaz, zira yatsı namazı vakti şer'-i şerif üzere yoktur. Hemen pirinç pilavı suyun kaynatıp pirincini salıp yağ ile haşlayıp pilav olacak sırada sabah namazı olup namaz kılınır. Yatsı namazının vakti yoktur. Karanlık gecesi toplam 1,5 saat, 3 derece ve 2 dakikadır.

Hakir nice kere rub' daire tuttum. Uzun gündüzü 22,5'tur, ama güneşin sıcaklığı olmayıp aydınlık gündüzü hemen Şafiî vakti gibi olur.

Kışı gayet sert olup meyve ağaçları ve söğüt ile kavaktan başka ağaç yoktur, ama şebekeli bostanları ve ekinlikleri çoktur. Ama biraz mutaassıpça olduğumdan hizmetçilerimle yatsı namazını cemaatle kıldığımı Heşdek ulemâsı görüp men ettiler.

Bu şehirden de kalkıp yine kuzeye bir gün gidip 1 geniş ovada,