Öziçe (Užice)

Seyahatnâme’de Öziçe (Užice)

Sırp kavmi Öziçe derler, Bulgar kavmi Öziçse derler. Latin dilinde Öziçe (—) (—) demektir.

Muteber Latin tarihlerinde [140a] bu Öziçe Kalesi'nin özelliklerini yazıp ilk yapıcısı Sırp banlarından Seleşti Ban tahtı olup onun yapısı olup büyük bir şehir olmak üzere anlatmış. Sonra nice kraldan krala bu taş yapı kale intikal etmiştir.

...

Öziçe şehrinin hâkimlerini bildirir: Evvelâ Süleyman Han kanunu üzere Budin Eyaleti'nde Semendire Sancağı paşasının hâssı olup 300 nefer adamıyla hâkimi voyvoda ağadır. 150 akçe payesiyle şerif kazadır. Nahiyesi toplam 110 parça bakımlı ve şenlikli köylerdir. Şeyhülislâmı vardır ve nakibüleşrafı vardır, ayan ve eşrafı da gayet çoktur. Sipah kethüdayeri, yeniçeri serdarı, Budin kulu serdarı, Budin kulu tarafından haraç ağası, muhtesib ağası, şehir kethüdası, bâcdar ağası, mimar ağası ve dizdar ağası vardır.

Öziçe Kalesi zeminin şeklini bildirir: Kalesi Diçina Nehri kenarında sanki Tokat Kalesi gibi bir yalçın yüksek kaya üzerinde dörtgen şekilli şeddadi taş yapı güzel bir kaledir ki fırdolayı büyüklüğü 3.100 adımdır.

Çevresinde 41 kule ve 400 adet beden dişleri vardır ve duvarının boyu 47 arşındır. Dört tarafı gayyâ kuyusu gibi kanara uçurum kayalar olduğundan bir tarafında hendeği yoktur. Gerçi batı tarafı, kuzeyi ve güney tarafında havaleleri vardır, ama hayli uzak mesafelerdeki dağlardır ve o dağlardan bu kaleye yürüyüş mümkün değildir. Zira havale olan dağlar ile bu yüksek kale arasında Diçina Nehri aktığı bir cehennem çukuru gibi bir deredir ki aşağı bakmaya insan cesaret edemez.

Bir hâl ile bu kaleye lağım ve toprak sürmek kâr eylemez. Gerçi şimdiki zamanımızın savaşlarına göre top sadmelerine dayanmaz, tez yıkılır, ama bir şekilde yürüyüş edip yanma varılmaz. Zira bu sağlam ve korunmalı bir burunda bir yalçın kanara tepe üzerinde bulunup üç tarafım Diçina Nehri kuşatmıştır ki o su sanki gayyâ deresinden akıp kaleden bir taş atsan aşağı dereye o taş hayli zamandan sonra iner.

Kısacası bu kaleye hiçbir şekilde yürüyüş edip zafer mümkün değildir. Ancak kuşatma ile zahiresiz kalırsa zafer mümkündür. Eğer havale olan dağlardan kale döven top darbeleriyle kalenin duvarlarını yıksan içinde mahsur olanlar kale içinde olan yalçın kayalardan mağaralara girip sığındıklarında mazgal deliklerindeki kurşun korkusundan dibelik kalenin yanma varılmaz.

Ve eski yapı ustaları bu kalenin Diçina Nehri aktığı mahalle yüksek bir kule yapıp bu kuleden 80 kulaç urganlar dolap çarklarına koşup aşağı Diçina Nehri'nden su çekildiğini asla düşman göremez. Bu mahalde yalçın kayalardan Diçina Nehri'nin aktığının sesi gök gürültüsü gibi gürleyip insanı sağır eder. Tâ bu derece taşkın ve coşkun akar bir küçük sudur ki doğduğu ve battığı yer yukarıda yazılmıştır.

Kale içinde ancak 10 hane var; dizdar, kethüda, imam, hatip ve mehterbaşı evleri ile Fatih'in bir küçük camii, cebehanesi ve tahıl ambarı var, başka bir bina yoktur.

Kuzey tarafına bakar 3 kat sağlam ve dayanıklı demir kapıları var. Bu tarafı 3 kat kale duvarı olduğundan 3 kat kapıdır, ama bu kale iç ilde bulunup serhat olmadığından 20 adet tımarlı neferleri vardır.

Öziçe şehrinin şehrengizi: Kalenin kıble ve doğu tarafında kaleden yokuş aşağı yalçın kesme kaya yollar ile 2.000 adım inilir kat kat bir geniş öz içinde Diçina Nehri'nin sağında ve solunda tek katlı ve iki katlı tamamı kârgir yapı bağlı, bahçeli ve gülistanlı evlerle süslenmiş bakımlı bir şirin şehirdir. Tamamı [140b] 4 .800 adet genellikle tahta şindire ve kiremit örtülü donanımlı, süslü ve mükemmel evleri var. Zeamet sahipleri ve ileri gelenleri sayısızdır. Hepsinden mükellef Zaim Cafer Ağa Sarayı (—) (—) (—). Geri kalanları orta hâlli güzel evlerdir.

6. Kitap 2. Cilt Sayfa 534