Palu

Seyahatnâme’de Palu

İsimlenmesinin sebebi (---) ( ---) ( ---) ( ---) ( ---) ( ---) ( ---) ( ---) yapıcısı ( ---) ( ---) ( ---) ( ---) 921 [1515] tarihinde Selim Han veziri Bıyıklı Mehmed Paşa'ya hakimi itaat etmiştir. Yine kendine mülkiyet üzere vilayeti bağışlanmıştır. Hala Diyarbakır eyaletinde ebedi hükumettir. Evlattan evlada mutasarrıf olurlar. Emirlerinde bunlara da "Cem-cenab" yazılır.

Eyaleti geliri kendilerine hass-ı hümayun olarak ayrılmıştır. Yönetimi altında timar, zeamet, alaybeyi ve çeribaşı yoktur. Savaş sırasında hakimi 2.000 askerle sefere katılır. Bütün askeri silahlı, cesur kavim, başı telli, alaca serbendli (sarıklı), şal şabikli, pansadi (bir çeşit kundura), sıdisi (bir çeşit kundura) ve hezarı mıhlı, poçikli (yemeninin arkasında bulunan, giyerken tutup çekmeye yarayan kuyruk), papuşlu, alaca sakallı acaip suratlı yiğit askerler ile sefer eşer. ( ---) ( ---) ( ---)

İstanbul tarafından 150 akçe kazadır. Müftüsü, nakibüleşrafı, kethüdayeri, yeniçeri serdarı, dizdarı ve neferatları yoktur, ama muhtesibi ve şehir voyvodası vardır.

Palu Kalesi'nin şekilleri: Murat Nehri kenarında gerçekten de Kahkaha Kalesi'ne denk göklere baş çekmiş bir taş yapı küçük bir kaledir, ama bir taraftan havalesi olmadığından bir şekilde zafer mümkün değildir. Hatta Timur görüp asla ilgilenmeyerek geçmiştir. Kale içinde İbrahim Bey'den başka askeriyle sakin olur hiçbir fert yoktur ve sakin olması da mümkün değildir. Zira her zaman kaleye çıkmakta zorluk çekerler.

Kale içinde bir cami, cebehane, mahzenler ve su sarnıçları vardır. Murat Nehri'ne iner kayalar içinde gizlenmiş bir su yolu vardır. Bütün burçları ve bedenleri gayet dayanıklıdır ve (---) tarafına açılır bir sağlam demir kapısı var. (---) (---) (---) (---) (---) ( ---) ( ---) ( ---) ( ---)

Palu varoşunun anlatılması: Murat Nehri kıyısında (---) bin adet toprak ile örtülü (---) lı bakımlı evleri vardır.

................ (1.5 satır boş) ................

Palu'nun batısında Ergani ve Eğil birer konaktır. Kuzeyinde Harput bir menzildir. Kıblesinde Diyarbakır iki menzildir. (---) (---) [85a] Ondan bu Palu Kalesi ensesinde bağın ardında İrem Bağı gibi bir köy var.

Bu yerlerde tanınmış ve bilinen bir mesireyeri, dinlenme yeri ve ağaçlık bir mekandır ki Palu beylerinin hassıdır.

Ondan bir tatlı kaynak bir kayadan doğar, abıhayattan nişan verir. Şattü'l-Arab'ın üç başı vardır. İlk olanı budur ki yeryüzünde benzersiz hayat suyu bir nehirdir.

İskender'in bu mahalde bir nişimeni (dinlenme yeri) vardır. Şatt'ın bir parçası da Ergani sırtında Taht-Maşat adlı bir yerden turna gözü gibi arı duru bir temiz sudur ki bu da benzersiz can bağışlayan tatlı sudur.

Şatt'ın bir kolu da Harput ile Ergani arasında Demirkapı ile Çınarlı Deresi'nden gelir. Anılan üç kol Şatt Nehri, Bırdınıç adlı bir göz büyük köprü ki bir kayadan bir kayaya yapılmış Kisra kemerinden nişan verir göklere baş çekmiş yüksek bir köprünün altında üç adet Şattü'l-Arab bir yere toplanır. Daha sonra Berrecil Nehri katılır.

Kara köprü altından akan (---) nehri katılıp Diyarbakır'ın Fıs Kayası altından geçip çay bostanlığını ve reyhanlığını sulayıp 170 parça kale, kasaba ve şehirleri sulayıp cennet benzeri Bağdad'a varıncaya kadar 150 adet büyük nehirler karışıp Bağdad'dan aşağı Diyale, Çarka, Zarb-ı Ali ve 60 adet büyük nehirler karışır.

Basra'dan yukarı üç menzilde Kuma Kalesi burnunda Fırat Nehri ile Murat Nehri bir yerden gelip Kurna'da Şatt'a karışır. Şattü'l-Arap derler.

Basra önünde Hindistan ve Portugal gemileri gelip yanaşır. Umman denizi gibi bir Şattü'l-Arap olur.

Nice tarihçiler bu Şatt'ın, Murat ve Fırat Nehri'nin ta doğuşlarından Basra önünde Umman denizine katılıncaya kadar bu üç büyük nehre küçük ve büyük 2.060 nehirler katılır, diye hey'et (astronomi) kitaplarında yazılmıştır. İnşaallahu Taala Musul, Şehrezol, Bağdad ve Basra seyahatleri yazıldığı sırada bütün nehirleri birer birer ayrıntılı olarak yazılır. Allahım hayr ve afiyetle nasip eyle.

Ama bu Palu Kalesi dibinde akan Murat'ın doğduğu yer yakındır. Erzurum ile Muş Sanrası arasında Bingöl Yaylağı'nda bin gölden fazla göllerden toplanıp Muş Ovası'ndan geçerek bu Palu Kalesi altından akıp İzoli adlı mahallerde Çat adlı köyde Fırat Nehri'ne katılır. Nice yazdığımız kalelerden sonra Birecik Kalesi'ne ulaşır, ondan aşağı Kurna'ya varıncaya kadar uğradığı kaleler Birecik seyahatinde yazılmıştır, vesselam.